GÜNDEM:
banner157
Kut'ül Amare Zaferi 100. yılında
Türk ordusu Çanakkale’deki büyük zaferin hemen birkaç ay sonrasında yeni bir zafere imza atmıştı. Osmanlı İmparatorluğu ordusunun son zaferi, Britanya'nın da önemli askeri yenilgilerinden biri olarak tarihe geçen bu olay zaman içinde unutuldu.

Basra’dan Kut’a uzanan muharebeler
Osmanlı İmparatorluğu Birinci Dünya Savaşı’na 29 Ekim 1914’te girdi. Ama Britanya İmparatorluğu’na ait Hint Tümeni 16 Ekim 1914’te, o dönem İngiltere’nin sömürgesi olan Hindistan’ın Bombay limanından, “Mezopotamya Seferi” için Irak’a doğru yola çıkmıştı. Hedef İran’ın Basra kıyısındaki petrol ve doğalgaz kuyularıydı.

İngilizler, 3 Kasım 1914’te Basra Körfezi’ne çıkarma yaptı ve İran'ın petrol yataklarının bulunduğu Abadan’a konuşlandı. İki gün sonra da Basra’nın hemen güneyinde yer alan, ikmal ve sevkiyat için stratejik öneme sahip Osmanlı Ordusu denetimindeki Fav Yarımadası’nı ele geçirdiler. Osmanlı İmparatorluğu, bölgedeki askeri birliklerini, kendisi için daha hayati olan Çanakkale, Sarıkamış ve Filistin cephelerine kaydırmıştı. Irak’ın tamamı 38.Tümen’e bağlı az sayıda askere bırakılmıştı.

İngiliz güçleri çok zorlanmadan Basra’ya da girdi. Dicle ve Fırat nehirlerinin birleştiği stratejik Kurna bölgesi de 9 Kasım 1914 tarihinde İngiliz güçlerin denetimine geçti. Osmanlı Ordusu yeni bir savunma hattı oluşturmaya çalışırken, İngiliz ordusu Bağdat’ı ele geçirme planları yapıyordu.

Osmanlı birliklerinin başına Teşkilat-ı Mahsusa’dan komutan
Osmanlı Harbiye Nazırı ve Başkomutan Vekili Enver Paşa, Irak’taki kuvvetlerin başına Yarbay Süleyman Askeri’yi atadı.

Osmanlı’nın gizli servisi Teşkilat-ı Mahsusa’nın kurucularından olan Süleyman Askeri’nin daha önce Libya’da yaptığı gibi, Irak’taki yerel aşiretleri organize ederek savunmayı güçlendirmesi umuluyordu.

Ancak Yarbay Süleyman Askeri’nin, 12 Nisan 1915’te İngiliz mevzilerine doğru başlattığı taarruz başarısızlıkla sonuçlandı. Yenilgiyi kaldıramayan Askeri, intihar etti. Osmanlı birlikleri Nasıriye’ye doğru geri çekildi.





Gün Gün Kut Savaşı

28 Temmmuz
1914
1. Dünya Savaşı başladı.

16 Ekim
1914
İngiliz 6. Hint Tümeni Bombay’dan yola çıktı.

29 Ekim
1914
Osmanlı İmparatorluğu savaşa girdi.

3 Kasım
1914
İngilizler İran’ın Abadan kıyılarına çıktı.

5 Kasım
1914
İngilizler Osmanlı’dan Fav’ı aldı.

22 Kasım
1914
Basra İngilizlerce işgal edildi.
Kasım
1914
Yarbay Süleyman Askeri Osmanlı güçlerinin başına getirildi.

14 Nisan
1915
Süleyman Askeri İngiliz güçlerine yenilince intihar etti.

22 Nisan
1915
General Townshend Bağdat’a ilerleyen İngiliz güçlerinin komutasına getirildi.

19 Mayıs
1915
Osmanlı güçlerinin yeni komutanı Albay Nurettin Bey Bağdat’a vardı.

3 Haziran
1915
Amare İngilizlerin eline geçti.

25 Temmuz
1915
Nasiriye İngilizlerin eline geçti.

29 Eylül
1915
Kut’ül Amare İngilizlerin eline geçti.

5 Ekim
1915
Osmanlı güçleri 6. Ordu altında birleştirildi. Mareşal Colmar von der Goltz Irak Ordusu’nun başına atandı.

9 Ekim
1915
Rus cephesinde savaşan III. Ordu Sağ Cenah Grubu Komutanı Albay Halil Bey emrindeki iki tümenle birlikte Irak Cephesi’ne gönderildi.

15 Kasım
1915
Halil Bey, beraberindeki güçlerle birlikte, Nurettin Bey’in emrine girdi.

22 Kasım
1915
Selmanpak’ta İngiliz güçleri yenilgiye uğradı.

3 Aralık
1915
Geri çekilen İngilizler Kut’ül Amare’ye konuşlandı.

7 Aralık
1915
General Goltz Bağdat’a ulaştı. Nurattin Bey Kut’ül Amare’yi kuşattı.

14 Aralık
1915
İngilizlerin kuşatmayı yarma girişimi başarısız oldu.

17 Aralık
1915
İngilizlerin ikinci yarma girişimi de başarısız oldu.

24 Aralık
1915
Nurettin Bey’in taarruzu başarısız oldu.

7 Ocak
1916
Şeyh Saad Muharebesi’nde İngilizlerin Kut’u kurtarma girişimi başarısız oldu.

13 Ocak
1916
Vadi Muharebesi. İngilizlerin ikinci kurtarma girişimi başarısız oldu.

16 Ocak
1916
Nurettin Bey, komutayı Halil Bey’e devretti.

21 Ocak
1916
Hannah Muharebesi. İngilizlerin üçüncü kurtarma girişimi başarısız oldu.

8 Şubat
1916
Sabis Muharebesi. İngilizlerin dördüncü kurtarma girişimi başarısız oldu.

6-9 Mart
1916
İngilizlerin iki ayrı yarma harekâtı başarısız oldu.
10 Mart

1916
Albay Halil Bey, General Townshend’e teslim ol çağrısı çağrısında bulundu.
11 Mart

1916
İngilizlerin bir başka kurtarma harekâtı daha başarısız oldu.

19 Nisan
1916
Goltz Paşa, yakalandığı tifüs hastalığı nedeniyle Bağdat’ta öldü.

20 Nisan
1916
İngilizlerin bir başka kurtarma harekâtı daha başarısız oldu.

22 Nisan
1916
Halil Bey generalliğe terfi edilerek Irak Ordusu’nın başına getirildi.

24 Nisan
1916
İngilizlerin, kuşatma altındaki güçlere gemiyle yardım ulaştırma girişimi başarısız oldu. Julnar adlı gemi Osmanlı askerinin eline geçti.

26 Nisan
1916
General Townshend teslim olmaya hazır olduğunu bildirdi.

26 Nisan
1916
İngilizler saat 13:20’de teslim oldu.

Halil Paşa’nın anıları

Tarihçi-yazar Şevket Süreyya Aydemir, Kut’ül Amare Muharebesi’nin muzaffer komutanı Halil Paşa’nın anılarını kaleme almıştı. Aydemir, 1967 yılında, Paşa’nın ölümünden on yıl sonra anılarını Akşam gazetesinde tefrika halinde yayımladı. Kut’ül Amare Zaferi’nin 100. yıldönümü nedeniyle, Halil Paşa’nın anıları aslına sadık kalınarak ilk kez bir kitap halinde basıldı. (Kutü'l-Amare Kahramanı Halil Kut Paşa'nın Hatıraları - Yayına Hazırlayan: Erhan Çifci)

Erzurum’da hüzünlü veda
Halil Bey, Irak’a sefer emri aldığında henüz 33 yaşındaydı ve paşa olmamıştı. Bağlı olduğu III. Ordu Sağ Cenah Grubu hâlâ Ruslarla savaş halindeydi. Ancak derhal yola koyulması gerekiyordu:

“Cepheden ayrılmadan önce Erzurum’daki Ordu Kumandanı Mahmut Kamil Paşa’yı ziyaret ettim. Bu veda sırasında onun bir cümlesini hâlâ hatırlarım. Ayrılırken kumandan elimi avucunda uzun zaman tuttu ve yüzüme bakarak hazin bir sesle şöyle konuştu: ‘Halil, Irak’a gideceksin, Bağdat’ı kurtaracaksın ama Erzurum düşecek…’ Mahmut Kamil’le birbirimizden ağlaşarak ayrıldık. Evet, Bağdat’ı gerçi bir süre için de olsa kurtardık. Ama Erzurum düşecekti ve düştü de. Ben ise emrime verilen 51. ve 52. Tümenleri de alarak Irak’a koşmak zorundaydım. Problemler gittikçe çatallaşıyordu.”

Ölüm-kalım yolculuğu
Halil Bey hemen yola koyuldu. Ama yolda rahatsızlandı. Siirt Çayı kenarında apandisit iltihabı teşhisi konuldu. Ama orada ameliyat olmasının imkânı yoktu. Bu halde ata binmesi de imkânsızdı. Köylülerden temin edilen koyun postu ile kelek (sal) yapıldı. Acılar içindeki komutan keleğin içine yatırıldı. Yolculuk nehirde devam etti:

“Durum hiç iyi değildi. Bu iltihap patlayabilirdi. Derhal bir Peritonit başlayabilirdi. Hülâsa, her an ölebilirdim. Ama ölmedim. Siirt Çayı üzerinden güneye aktık. Etrafta korkunç bir sessizlik, fakat vahşi bir azamet vardı. Nihayet bir gün salımız Musul’a vardı.”



İngiliz General'in Kut Anıları

İngiliz general Charles Vere Ferrers Townshend, 1920 yılında yayınlanan “Mezopotamya Seferim” (My Campaign in Mesopotamia) kitabında, Basra Körfezi’ne çıkarma yapılan günden, Halil Paşa’ya teslim olduğu güne kadar geçen 1 yıl 5 ayda neler yaşandığını yazdı.

Padişah Mehmet Reşat’ın kurdurduğu, “Tarih-i Asker-i Osmanî Encümeni” de kitabı çok kısa bir sürede çevirdi ve İngiliz komutanın bazı ifadelerine dipnotlar düşerek 1921’de Osmanlı Türkçesiyle yayınladı.

Böylece ortaya savaşa katılan her iki tarafın da görüşünü yansıtan bir muharebe analizi çıkmış oldu. Bu önemli kitap günümüz Türkçesi ve Latin harfleriyle de basıldı.

Basra Körfezi’ne çıkarma
İngiliz 6. Hint Tümeni komutanı General Arthur Barrett, Şuayyibe muharebesi öncesi rahatsızlanınca Kolordu Komutanı General John Nixon, Hindistan’da bulunan Charles Vere Ferrers Townshend’i yerine atar. General Townshend derhal yola koyulur:

“Karaçi’den 18-19 Nisan 1915 ece yarısında hareket ettik... Basra’ya kadar beş gün geçti. 23 Nisan’da günün ilk ışıklarıyla birlikte Fav’a, öğle vakti Sattül Arab’ın denize döküldüğü yerden 95-125 km mesfede bulunan Basra’ya ulaştık. Basra’yı çok sıcak buldum.”



HAZIRLAYAN
Can Hasasu
www.aljazeera.com.tr










Misafir Avatar
İsim
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

Ali Bardakoğlu'ndan yeni parti iddiasına...
Eski Diyanet İşleri Başkanı Ali Bardakoğlu, Meral Akşener ve Ümit Özdağ'ın ekim ayında kuracaklarını...

Haberi Oku