Azerbaycan'da yürütülen arkeolojik kazılarda, binlerce yıl öncesine ait, neredeyse kusursuz bir simetri ve işçiliğe sahip bir taş küre keşfedildi. Bu sıra dışı eser, Güney Kafkasya arkeolojisinde daha önce karşılaşılmamış bir örnek olarak bilim dünyasında büyük bir heyecan yarattı.
NEOLİTİK DÖNEMİN GİZEMİ
Celilabad ilçesindeki Paşa Tepe arkeolojik alanında gün yüzüne çıkarılan bu taş küre, Neolitik dönem insanının zanaat yetenekleri hakkında bilinen tüm teorileri sarsma potansiyeline sahip. Yaklaşık bir greyfurt büyüklüğünde, 10 santimetre çapında ve 1,87 kilogram ağırlığında olan bu küre, üzerindeki sıfır hata ile yapılmış cila ve pürüzsüzlük ile dikkat çekiyor. Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi Arkeoloji ve Antropoloji Enstitüsü’nden kıdemli araştırmacı Vafa Mahmudova, eserin bölgede şu ana kadar bulunan en önemli Neolitik taş obje olduğunu ifade ediyor. Kürenin üzerindeki delik, darbe izi, kesici yüzey ya da aşınma gibi izlerin olmaması, bilim insanlarını hayrete düşürüyor. Eser, bilinen hiçbir araç gereç grubuyla eşleşmiyor ve bu durum, onun nasıl yapıldığını merak konusu haline getiriyor.
İKİ TEORİ GÜNDEME GELİYOR
Bu keşfin, Levant, Anadolu ve Güney Kafkasya arasındaki tarih öncesi kültürel ve ticari bağları yeniden değerlendirmek için kritik veriler sağlayabileceğini vurgulayan Mahmudova, kürenin kullanım amacına dair henüz net bir bilgiye ulaşılamadığını belirtiyor. Bilim insanları, iki temel teori üzerinde duruyor: Birincisi, bu taş kürenin dinsel, törensel veya ritüel amaçlı bir obje olarak kullanılmış olabileceği. İkincisi ise, bu kusursuz yapının erken dönem ticaret sistemlerinde standart bir ağırlık birimi işlevi görmüş olabileceği. Kesin sonuçlar için laboratuvar analizlerinin tamamlanması bekleniyor. Paşa Tepe arkeolojik alanı, tarihin farklı katmanlarını barındırmaya devam ediyor. Kazıların ilerleyen safhalarında, Orta Çağ dönemine ait seramik su boruları da bulundu, bu da bölgenin Neolitik çağdan Orta Çağ'a kadar kesintisiz bir yerleşim merkezi olarak kullanıldığını gösteriyor.
