Meyve ve sebzelerin üreticide 5 lirayken markette 35 liraya çıkması, genellikle aracıların fiyatları şişirdiği düşüncesini akıllara getiriyor. Ancak bir ürünün hasattan tabağa uzanan yolculuğu, üretim, hasat, işleme, paketleme, lojistik, piyasaya arz ve satış gibi birçok aşamadan geçiyor. Bu süreçte fiyatların hangi noktalarda arttığı ise büyük bir merak konusu olarak öne çıkıyor. Sivil toplum kuruluşları, Türkiye'nin gıda değer zinciri raporunun, TÜFE ve taklit tağşiş listesi gibi aylık olarak yayımlanması gerektiğini vurguluyor.
PANİK ORTAMINDA RİSK PRİMİ EKLENİYOR
Yeşil Etik Derneği Başkanı ve Tarım Yazarı Mine Ataman, bir grup gazeteciye yaptığı değerlendirmede, Türkiye'nin tarım ve gıda ekonomisinin son yıllarda gerçek nedenleri gölgeleyen ve çözümü imkânsızlaştıran bir 'suçlu kahramanlar' anlatısına hapsolduğunu belirtti. Ataman, herkesin bir sonrakini suçladığını, takip edilebilirliğin azaldığını ve fiyatların karanlıkta yükseldiğini ifade ederek, tüketicinin panik davranışına zorlandığını söyledi. Gıda değer zincirindeki paniğin, satın almalara dayalı fiyat şişmesine neden olduğunu anlatan Ataman, bu ortamda depolama davranışının değiştiğini, aracıların maliyet hesaplarken risk primi eklediğini ve çiftçinin üretim kararını kısa vadeye sıkıştırdığını vurguladı. Ataman, aylık gıda değer zinciri raporu yayımlanması gerektiğini savunarak, bu sayede zincirde kimin aşırı kâr elde ettiği, hangi aşamada fiyatların şiştiği ve hangi alana düzenleme yapılması gerektiğinin ortaya çıkacağını dile getirdi.
DOĞRUDAN ÜRETİCİDEN ALMA ZORUNLULUĞU GELİYOR
Hal yasasında planlanan değişiklikler kapsamında, hallerde fiyat yükseltenlere veya stokçuluk yapanlara 1 milyon lira, sebze-meyveyi çöpe dökenlere ise 200 bin lira ceza verilmesi öngörülüyor. Ayrıca, kayıt dışılığın önlenmesi için kontrol noktaları oluşturulması planlanıyor. Üretici ile tüketici arasındaki fiyat makasının düşürülmesi amacıyla, perakende sektörünün satışa sunacağı malların yüzde 20'sini geçmemek üzere doğrudan üreticiden veya üretici örgütlerinden alınması zorunlu hale getirilecek.
