Haziran 2025'teki 12 gün süren savaşın ardından İran, bir kez daha ABD ve İsrail'in hedefi haline geldi. İsrail ve ABD, İran dini lideri Ali Hamaney'in öldürüldüğünü duyururken, Tahran yönetimi liderlerinin güvende olduğunu savunuyor. On yıllardır İran siyasetinde kilit rol oynayan Hamaney, ülkenin son sözü söyleyen ismi olarak biliniyor.
ÖMRÜNÜN 40 YILI ŞAH DÖNEMİNDE GEÇTİ
19 Nisan 1939'da Meşhed'de dünyaya gelen Ali Hamaney, ailesi İran Türklerinden olan bir din adamıydı. Çocuk yaşta din eğitimi almaya başlayan Hamaney, Kum'da Ayetullah Humeyni ile tanıştı. Hayatının 40 yılını Şah döneminde geçiren Hamaney, İslam devleti kurma hedefiyle hareket eden Humeyni'nin fikirlerini yaymak için çalıştı ve Şah'ın polisi tarafından defalarca gözaltına alındı ve işkence gördü. 1979 İran İslam Devrimi'nin ardından Hamaney, Humeyni'nin en yakın çevresine girdi. Devrim Konseyi'nde görev aldı, milletvekili oldu ve savunma bakan yardımcılığı yaptı. Devrim Muhafızları'nın kuruluşunda da yer aldı. 1981'de bir suikast girişiminden ağır yaralı olarak kurtulan Hamaney, iki ay sonra cumhurbaşkanı ve başbakanın suikastlarda öldürülmesinin ardından 42 yaşında cumhurbaşkanı seçildi. Cumhurbaşkanlığı dönemi, yaklaşık bir milyon kişinin ölümüne neden olan İran-Irak Savaşı'na denk geldi. 1989'da Humeyni'nin vefatının ardından Uzmanlar Meclisi tarafından ülkenin yeni dini lideri seçildi. Ancak dini bilgisinin yeterli olmadığı eleştirilerine karşı bir gecede Ayetullah ilan edildi ve anayasa değiştirilerek dini liderin yetkileri artırıldı.
'DİRENİŞ EKSENİ' VE PROTESTOLAR
Hamaney döneminde İran, ABD ve İsrail'in bölgedeki etkisine karşı bir "direniş ekseni" oluşturdu. Bu eksen Lübnan'daki Hizbullah, Yemen'deki Husiler, Irak'taki Şii milisler ve Filistin'deki Hamas ve İslami Cihad gibi grupları kapsıyordu. Bu süreçte kilit rol oynayan Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani, 2020'de ABD saldırısında öldürüldü. İran'ın Batı ile en büyük sorunu olan nükleer programı nedeniyle ağır ambargo altında kalan ülke, 2015'te nükleer anlaşma imzalasa da ABD 2018'de anlaşmadan çekildi. Hamaney'in on yıllara dayanan iktidarı, çeşitli protestolara da sahne oldu. 2009'daki cumhurbaşkanlığı seçimleri sonrası başlayan gösteriler, 2017 ve 2019'da ekonomik sıkıntılar nedeniyle yapılan eylemler ve özellikle 2022'de Mahsa Amini'nin polis şiddetiyle ölmesi sonrası patlak veren gösteriler, ülkedeki toplumsal gerilimleri gözler önüne serdi. 2025'teki savaşta ise İran, İsrail ve ABD saldırılarının hedefi oldu.
