ABD Başkanı Donald Trump'ın İran ile varılan uzlaşının ardından Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yönelik ilk adımların atıldığını duyurması, küresel deniz ticareti için önemli bir gelişme olarak kayıtlara geçti. Trump, boğazın herhangi bir vergi yükü olmaksızın herkesin kullanımına açık olacağını belirtse de, uzmanlar ve bölgedeki aktörler, tam bir normalleşmenin aylar süreceği konusunda hemfikir. İran ise bu açılıma karşılık olarak savaşın Lübnan dahil tüm cephelerde sona ermesini ve kendisine uygulanan ekonomik yaptırımların kaldırılmasını bekliyor.
MAYIN TEMİZLİĞİ VE YAPTIRIMLAR ÖNCELİKLİ
Uzlaşının ilan edilmesinin ardından Hürmüz Boğazı'ndaki en acil sorun, savaş sırasında İran tarafından yerleştirilen mayınların temizlenmesi olarak öne çıkıyor. Trump'ın açıklamalarına göre ticari gemiler boğazın güney rotasını kullanmaya başlasa da, tam bir operasyonel kapasiteye ulaşılması için aylarca sürecek bir mayın temizleme operasyonuna ihtiyaç duyuluyor. İngiltere Deniz Ticaret Örgütü verileri, savaş öncesi günde yaklaşık 140 geminin geçtiği boğazdaki geçişlerin aylık 140 gemiye kadar düştüğünü gösteriyor. Bu durumun eski haline dönmesi, sadece mayınların temizlenmesiyle değil, aynı zamanda Körfez'deki enerji şirketlerinin yeniden üretim planlaması yapmasıyla da yakından ilgili. Bu süreçlerin tamamlanması, bölgedeki ticari akışın tam anlamıyla normale dönmesinin aylar alacağını işaret ediyor.
NÜKLEER MESELE VE İRAN'IN TALEPLERİ MASADA
ABD ile İran arasında varılan uzlaşının, Hürmüz Boğazı'nın açılması ve savaşın sona ermesi dışındaki maddeleri ise hala belirsizliğini koruyor. Özellikle İran'ın nükleer programı, müzakerelerin en hassas noktalarından biri olarak görülüyor. Trump, anlaşmanın İran'ın nükleer silah edinmesini engelleyeceğini belirtirken, uranyum zenginleştirme konusundaki belirsizlik sürüyor. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran'ın nükleer programı için iki yol olduğunu; ya ağır ekonomik yaptırımlar altında kalmaya devam etmek ya da denetim mekanizmalarına izin vererek nükleer programlarını güvenli bir şekilde yeniden inşa etmeyeceklerini doğrulanabilir bir şekilde göstermek olduğunu ifade etti. Bu arada, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, uzlaşının Lübnan'daki savaşı da kapsadığını vurgularken, İsrail'in bu konudaki tutumu soru işaretleri yaratıyor. İsrail'in üst düzey yetkililerinden gelen açıklamalar, mutabakata bağlı olmadıkları ve kendi çıkarlarını koruyacakları yönünde. Mutabakatın İran'a yönelik yaptırımların kaldırılması ve dondurulmuş paraların iadesi gibi ekonomik maddeleri de önemli bir gündem maddesi oluşturuyor.
