ABD ve İran arasındaki 107 günlük gerilimin ardından varılan mutabakat zaptı, elektronik ortamda imzalanarak tarihe geçti. Bu tarihi gelişme, küresel enerji piyasaları için kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nda normalleşme sürecini başlatma potansiyeli taşıyor. Ancak uzmanlar, boğazdaki tam anlamıyla güvenli geçişin sağlanmasının aylar sürebileceği konusunda uyarıyor.
ELEKTRONİK İMZA VE İLERİ MÜZAKERELER
ABD Başkanı Donald Trump, G7 Zirvesi için bulunduğu Fransa'da İran ile varılan mutabakat zaptının elektronik olarak imzalandığını duyurdu. Trump, zirve öncesi Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile yaptığı görüşmede, İran'ın nükleer silaha sahip olmayacağı yönündeki taahhüdünü yineledi ve Tahran yönetiminin de bunu kabul ettiğini belirtti. ABD Başkanı, anlaşmayı resmen imzalamak üzere Başkan Yardımcısı James David Vance'in cuma günü İsviçre'nin Cenevre kentine gideceğini ve kendisinin de katılabileceğini ifade etti. Anlaşmanın metninin imzanın ardından yayınlanacağı bilgisi de paylaşıldı. Amerikan basınına konuşan üst düzey bir ABD'li yetkili ise mutabakat zaptını İran tarafından Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf'ın imzaladığını ve kendisinin Dini Lider Mücteba Hamaney tarafından bu konuda yetkilendirildiğini açıkladı.
HÜRMÜZ'DE NORMALLEŞME SÜRECİ VE ZORLUKLAR
Anlaşma metninin Hürmüz Boğazı'nın derhal açılmasını ve ABD'nin İran ablukasının kaldırılmasını öngördüğü belirtilirken, teknik müzakerelerin bu hafta başlayacağı kaydedildi. Nihai anlaşmaya varılması halinde bölgedeki askeri güç sayısında bir düşüş öngörülüyor. Ancak Hürmüz Boğazı'nda tam bir normale dönüşün aylar sürebileceği tahmin ediliyor. Savaş süresince Körfez'deki enerji üretimi ciddi zarar gördü ve boğaza mayınlar döşendi. İngiltere Deniz Ticaret Örgütü verilerine göre, savaş öncesi günde yaklaşık 140 geminin geçtiği boğazda, savaş sonrası bu rakam aylık geçişe denk hale geldi. Mayınların temizlenmesi, enerji şirketlerinin yeniden üretim planlaması yapması ve limanlardaki yoğunluğun yönetilmesi gibi süreçler, normalleşmeyi geciktirebilecek faktörler arasında yer alıyor. Buna rağmen, yarı resmi Fars Haber Ajansı, ABD Başkanı Trump'ın deniz ablukasının kaldırılması emrini verdiği ve birkaç İran gemisinin sorunsuz geçtiğini bildirdi.
HÜRMÜZ BOĞAZI'NIN KRİTİK ÖNEMİ
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi ile Umman Denizi arasında stratejik bir konuma sahip olup, petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin buradan yapıldığı dünyanın en önemli su yollarından biridir. Suudi Arabistan, İran, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Irak gibi OPEC üyesi ülkeler, ham petrol ticaretlerinin önemli bir kısmını Asya ülkelerine bu boğaz üzerinden gerçekleştiriyor. Katar gibi dünyanın en büyük likit doğalgaz ihracatçılarından biri de ticaretinin neredeyse tamamını Hürmüz üzerinden yapıyor. ABD'nin Bahreyn'deki Beşinci Filosu, boğazdaki ticaretin güvenliğini sağlamakla görevli. İran, geçmişte defalarca Hürmüz Boğazı'nı kapatmakla tehdit etmiş olsa da bu tehdidi hiçbir zaman hayata geçirmedi. 1973 petrol ambargosu ve 1980-1988 İran-Irak Savaşı sırasındaki Tanker Savaşı gibi olaylar, boğazın jeopolitik önemini ve taşıdığı riskleri gözler önüne sermiştir.
