Finlandiya'nın batı kıyısındaki Olkiluoto Adası'nda, tam 1.9 milyar yıldır neredeyse hiç bozulmadan duran devasa bir ana kayanın içine, 430 metre derinliğinde gizemli bir tünel inşa ediliyor. "Onkalo" (Gizli Yer) adını taşıyan bu tesis, insanlık tarihinin en sıra dışı ve en uzun soluklu mühendislik projelerinden birine ev sahipliği yapıyor. Projenin asıl amacı, nükleer atıkların 100.000 yıl boyunca ölümcül kalacak olması ve bu sürenin, bilinen insanlık tarihinin 20 katı olması.
Zamana Meydan Okuyan Depolama Sistemi
Ülkenin nükleer enerji şirketlerinin ortak girişimi olan Posiva tarafından işletilen Onkalo'da, reaktörlerden çıkan kullanılmış nükleer yakıtlar doğaya sızmayacak şekilde izole edilecek. Bu sistem, doğanın ve bilimin sunduğu dört temel bariyeri kullanıyor: İlk olarak, kullanılmış nükleer yakıtlar son derece dayanıklı bakır kapsüllere konulacak. Ardından, bu kapsüller sızdırmazlık özelliği yüksek olan bentonit kili tamponlarıyla sarılacak. Üçüncü aşamada, kil korumalı kaplar, tünel sisteminin tabanındaki sert granite açılan özel depolama çukurlarına yerleştirilecek. En dıştaki ve en güçlü koruma ise, gezegenin en yaşlı ve en istikrarlı kıtasal kabuk parçalarından biri olan Fennoskandiya kalkanı, yani ana kayanın kendisi olacak. Bu bölgede milyonlarca yıldır tektonik aktivite yaşanmaması ve derinlerdeki yeraltı suyunun yapısı, bakırın aşınmasını neredeyse tamamen engelliyor.
Gizle ve Unuttur Felsefesi
Onkalo'nun en dikkat çekici yönü ise mühendisliği kadar felsefi tasarımı. Tesis tamamen dolduğunda tüneller mühürlenecek ve yüzeydeki hiçbir işaret bırakılmadan eski haline getirilecek. Bu yaklaşım, ABD'nin "Uyar ve Korkut" ekolünden farklı olarak, Finlandiya'nın "Gizle ve Unuttur" felsefesini benimsiyor. Finli yetkililere göre, 100.000 yıl, hiçbir dilin, sembolün veya kültürün hayatta kalamayacağı kadar uzun bir süre. Bu nedenle, deponun üzerini sıradan bir ormana dönüştürerek, konumun aktif insan hafızasından tamamen silinmesi amaçlanıyor. Bu devasa süre, Finlandiya Radyasyon ve Nükleer Güvenlik Kurumu (STUK) standartlarına göre, atıkların radyoaktif bozunma ömrünün doğal arka plan radyasyonu seviyesine inmesi için gereken zamanı temsil ediyor. Finlandiya bu alanda öncü olurken, diğer ülkeler henüz yer seçimi veya bürokratik süreçlerde bulunuyor. Projenin bir sonraki aşamasında, nükleer yakıt içeren ilk kapsüllerin yerleştirilmesine başlanacak ve tesisin yaklaşık bir yüzyıl boyunca aktif olarak çalışması planlanıyor.
