Türkiye'de ortaöğretimde okullaşma oranlarında önemli bir artış yaşanırken, liselerin gençleri hayata, yükseköğretime ve istihdama yeterince hazırlayamadığına dair endişeler dile getirildi.
TÜRKİYE'DE EĞİTİMDE KAPSAYICILIK KAZANIMLARI
TEDMEM'in raporuna göre, Türkiye'de 1997'de %38 olan ortaöğretim net okullaşma oranı günümüzde %90'a yaklaşmış durumda. Bu süreçte, kız çocuklarının okullaşma oranının ilk kez erkek çocuklarını geride bırakması dikkat çekici bir gelişme olarak kaydedildi. TEDMEM, bu ilerlemeyi "eğitimde kapsayıcılık açısından geri dönülmemesi gereken bir kazanım" olarak değerlendirdi.
LİSE SİSTEMİNİN YETERSİZLİĞİ VE AÇIKLARI
Raporda, Türkiye'deki liselerin gençleri geleceğe hazırlama konusunda yetersiz kaldığı vurgulanıyor. Bu durumun göstergeleri arasında, üniversite sınavına giren adayların üçte ikisinin daha önce sınava girenlerden oluşmasıyla ortaya çıkan "yapay yığılma", artan devamsızlık oranları ve açık liseye yönelimin yükselmesi yer alıyor. Merkezi sınav sisteminin okulların değerini düşürdüğü ve öğrenme yerine seçilme kültürünü ön plana çıkardığı belirtiliyor. Millî Eğitim Bakanlığı verilerine göre, genel liselerde %27, meslek liselerinde ise %46,6'ya varan devamsızlık oranları dikkat çekiyor. Öğrencilerin önemli bir kısmı (%56) okulun kendilerini hayata hazırlamadığını, %35'i ise okulu zaman kaybı olarak gördüğünü ifade ediyor.
DÜNYADA EĞİTİM TRENDLERİ VE TÜRKİYE'NİN KONUMU
Uluslararası karşılaştırmalar, dünya genelinde zorunlu eğitim süresinin 1980'lerden bu yana artış eğiliminde olduğunu gösteriyor. Fransa, Romanya ve Meksika gibi ülkeler 13-15 yıllık zorunlu eğitim uygularken, Türkiye 12 yıllık eğitim süresiyle Avrupa ortalamasına yakın bir konumda bulunuyor. Raporda, "dünyada eğitimi kısaltma yönünde değil, uzatma ve güçlendirme yönünde bir eğilim olduğu" vurgulanıyor. Finlandiya, Almanya, Danimarka ve Fransa gibi ülkelerin eğitim sistemlerindeki reformların genç işsizliği oranlarını düşürdüğü ve öğrencileri hayata daha iyi hazırladığına dikkat çekiliyor. TEDMEM, zorunlu eğitimin süresini kısaltma yönündeki gerekçelerin pedagojik bir temele dayanmadığını ve "çocukların yüksek yararını gölgelediğini" belirtiyor.
ORTAÖĞRETİM REFORMU İÇİN 8 İLKE VE YENİ MODEL ÖNERİSİ
Raporda, ortaöğretimin yeniden yapılandırılması için erişimin hak olduğu, niteliğin bu hakkı doldurması gerektiği, sürenin değil niteliğin tartışılması gerektiği, eğitimin sınavlara değil yaşama hazırlaması gerektiği, eğitim fırsat eşitliğinin aracı olduğu, sistemin bütüncül ele alınması gerektiği, kararların bilimsel verilere dayanması gerektiği, öğrencilerin sistemin öznesi olduğu ve çocuğun yüksek yararının nihai ölçüt olması gerektiği gibi 8 temel ilke sıralanıyor. TEDMEM ayrıca, 11. sınıf sonunda diploma verilmesi, 12. sınıfta uzmanlaşma, meslek yüksekokullarına sınavsız geçiş imkânı, okul merkezli destek sistemi, mesleki eğitimde entegrasyon ve mezun izleme sistemi gibi bir model önerisi sunuyor.
