Senegalin başkenti Dakar yakınlarındaki Thiaroye askeri mezarlığında yürütülen arkeolojik kazılar, Fransız sömürge güçlerinin İkinci Dünya Savaşı sırasında işlediği bir katliamın karanlık detaylarını gün yüzüne çıkarmayı hedefliyor. Bu mezarlık, 1944 yılının kasım ayında yaşanan ve yaklaşık bin 600 Batı Afrika askerinin, Fransa için savaştıktan sonra ödenmeyen maaşlar ve eşit muamele taleplerinin karşılanmaması üzerine isyan etmesiyle başlayan trajedinin izlerini taşıyor. 1 Aralık 1944te Fransız birliklerinin askerlere ateş açması sonucu yaşanan katliamın tam boyutu, ölenlerin sayısı ve gömüldükleri yerler hâlâ tam olarak aydınlatılamamış durumda.
KANITLAR YERİN ALTINDA GİZLENİYOR
AFP ekibinin mezarlık ziyaretinde, beyaz taşlar ve beton kenarlıklarla işaretlenmiş 202 mezar sırası gözlemlendi. Bu mezarların kimlere ait olduğu veya her birinin altında gerçekten bir beden bulunup bulunmadığı bilinmiyor. Arkeologlar, yalnızca mezarların küçük bir kısmında kazı yapabildi. 1926 yılında sömürgeci Fransa tarafından Afrikalı askerleri gömmek amacıyla oluşturulan bu mezarlığın, Thiaroye katliamında hayatını kaybeden askerlere ev sahipliği yaptığı düşünülüyor. Topraktan çıkarılan ve mavi plastikle kaplanmış mezar kapları, arkeologların titiz çalışmalarının bir göstergesi olarak öne çıkıyor.
ARŞİVLER YETERSİZ, YERALTI YOL GÖSTERECEK
Senegal, katliamı tüm boyutlarıyla araştırabilmek için Fransız sömürge arşivlerine erişimin oldukça zor olduğunu belirtiyor. Bu nedenle, Senegal Ordusu Arşivleri ve Tarihi Mirası Direktörü Albay Saliou Ngom, "yeraltını konuşturmanın" kritik önem taşıdığını vurguluyor. Arkeologlar, gömülü cesetlerin yerini gösterebilen ve "kalkerli toprakları seven" baobab ağaçlarının altında ilk kazılarını gerçekleştirdi. Araştırmacılar tarafından Cumhurbaşkanı Bassirou Diomaye Fayeye sunulan raporda, katliamın "önceden planlanmış" ve "örtbas edilmiş" olduğu belirtilerek, resmi kayıtlardaki ölüm sayısının gerçeği yansıtmadığı ifade edildi. Fransız sömürge yetkilileri o dönemde yaklaşık 70 askerin öldüğünü söylerken, araştırmacılara göre gerçek rakam 300 ila 400 arasında değişiyor ve bazı askerlerin Thiaroye mezarlığına defnedildiği düşünülüyor. Yapılan kazılarda bulunan yedi iskeletten birinde kurşun izine rastlanması, bazı iskeletlerin eksik parçalara sahip olması ve hatta demir zincirlerle gömülmüş bireylerin varlığı, askerlerin şiddet gördüğüne dair önemli ipuçları sunuyor. Mezarların kalıntılardan daha yeni olması ise, ilk gömülmeden sonra yapılmış olabileceği veya düzgün gömülmüş gibi gösterilmek üzere sahnelenmiş olabileceği ihtimalini akla getiriyor. Senegal hükümeti, mezarlığın alt katmanlarını incelemek için yer altı tarama radarı (GPR) sipariş etti. Albay Ngom, "81 yıldır tarihî gerçeği arıyoruz. Eğer yeraltı bize bu gerçeği sunarsa, bundan daha anlamlı bir şey olamaz" diyerek umutlu olduğunu belirtti. Cumhurbaşkanı Faye de askerlerin anısını yaşatma sözü vererek, toplu mezar içermesi muhtemel tüm alanlarda arkeolojik kazıların devamına onay verdi. Kasım 2024te, katliamın 80inci yıldönümü yaklaşırken, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Fransız sömürge güçlerinin Thiaroyede bir "katliam" gerçekleştirdiğini resmen kabul etmişti.
