Bilim dünyasında yankı uyandıran yeni bir küresel araştırma, dev şehirlerin sonsuz büyüyeceği yönündeki yerleşik kanaati kökten sarstı. Complexity Science Hub, ETH Zürih ve Avusturya IT Disiplinlerarası Dönüşüm Üniversitesi'nden araştırmacıların imzasını taşıyan ve saygın Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlanan çalışma, metropollerin beklenenden çok daha yavaş büyüyeceğini ve tıpkı canlı organizmalar gibi belirli bir 'yaşam döngüsü' izlediğini ortaya koyuyor. Bu bulgular, gelecek nesillerin yaşam alanlarını ve küresel demografik yapıyı derinden etkileyecek.
ŞEHİRLEŞME SÜREÇLERİNDE BEKLENMEDİK YAVAŞLAMA
Araştırmanın en çarpıcı sonuçlarından biri, 2100 yılına gelindiğinde nüfusu bir milyonun üzerindeki şehirlerde yaşayan insan sayısının, mevcut doğrusal tahminlerin aksine, 450 milyon daha az olacağının öngörülmesi. Bu, ABD'nin bugünkü toplam nüfusundan daha büyük bir kitleyi ifade ediyor. Veriler, 1975'te dünya nüfusunun sadece %11'inin milyonu aşan şehirlerde yaşarken, bu oranın bugün %24'e yükseldiğini ve önümüzdeki 25 yılda yaklaşık 1 milyar insanın daha şehirlere göç edeceği beklentisini de doğruluyor. Ancak bu göç dalgasının, şehirlerin büyüme hızını eskisi kadar tetiklemeyeceği anlaşılıyor.
KALKINMA DÜZEYİ BÜYÜMEYİ ŞEKİLLENDİRİYOR
Çalışma, şehirlerin büyüme dinamiğinin ülkelerin kalkınma seviyeleriyle doğrudan ilişkili olduğunu gösteriyor. Henüz tam şehirleşmemiş Asya ve Afrika gibi bölgelerde, milyonu aşan şehirler ulusal ortalamanın %7,3 üzerinde bir hızla büyüyor. Bunun temel nedeni, iş, eğitim ve sağlık gibi temel hizmetlerin bu merkezlerde yoğunlaşması. Buna karşılık, yüksek şehirleşme oranına sahip gelişmiş bölgelerde ise büyük şehirlerin cazibesi azalıyor ve bu bölgelerdeki megakentler ulusal ortalamayla aynı hızda büyüyerek küçük ve orta ölçekli şehirlerin de gelişmesine alan açıyor. ABD şehirleri üzerinden yapılan analizler, büyük şehirlerin sunduğu inovasyon ve üretkenlik gibi faydaların, trafik ve sağlık riskleri gibi maliyetlerle dengelendiğini de somut verilerle ortaya koyuyor. Uzmanlar, ülkeler geliştikçe büyük şehirlerin ekonomik motor gücünün zamanla ivme kaybedeceğini belirtiyor.
YENİLİKÇİ METODOLOJİ VE UZUN VADELİ ETKİLER
Araştırmacılar, yanıltıcı idari sınırların etkisini ortadan kaldırmak için yenilikçi bir yöntem izledi. 99 ülkenin 1975-2025 yılları arasındaki uydu görüntüleri ve ABD'nin 1850-2020 arasındaki devasa nüfus sayımı kayıtları incelendi. Dünya yüzeyi birer kilometrekarelik hücrelere ayrılarak kentsel ve kırsal alanlar hassas bir şekilde belirlendi ve şehirlerin fiziksel büyüme süreçleri canlı olarak analiz edildi. Bu detaylı analiz, şehirleşme eğilimlerinin küresel ölçekte tahmin edilebilir aşamalardan geçtiğini kanıtlayarak, geleceğe yönelik planlamalar için kritik önem taşıyor.
