ABD yönetiminin, İran ile nükleer programına ilişkin nihai bir anlaşmaya varması halinde Tahran'a 300 milyar dolarlık bir yatırım fonu sağlama hazırlığında olduğu iddiaları ortalığı karıştırdı. Üst düzey bir ABD'li yetkili, yaptırımların hafifletilmesi ve İran'ın yeniden inşası için böylesine büyük bir fonun olasılığının masada olduğunu doğruladı. Bu mali teşviklerin, İran'ın İsviçre'de imzalanması planlanan mutabakat zaptına uyumuna ve sergileyeceği "performansa" bağlı olacağı belirtildi.
TRUMP'TAN KESİN YALANLAMA, VANCE'TEN İMASI
Ancak bu iddialar, ABD Başkanı Donald Trump tarafından sert bir dille yalanlandı. Trump, söz konusu haberleri "yalan haber medyasının bir uydurması" olarak nitelendirdi. Buna karşın, Başkan Yardımcısı J.D. Vance, CBS News'e verdiği demeçte, İran'ın anlaşmaya uyması durumunda 300 milyar dolarlık fonun konuşulan olasılıklar arasında yer aldığını ima etti. Görüşmelere yakın kaynaklar, fonun kurulmasının, ateşkesin 60 gün uzatılması, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve nükleer anlaşmaya yönelik müzakerelerin sürdürülmesinin ardından gelecek nihai bir anlaşmaya bağlı olduğunu vurguladı. Fonun hükümetler tarafından değil, şirketler aracılığıyla oluşturulacağı ve Avrupa, Asya, Güney Kore, Japonya ve ABD'li şirketlerin ilgi gösterdiği ifade edildi.
NÜKLEER ANLAŞMA VE YAPTIRIM İLİŞKİSİ
Bu gelişmeler, ABD'nin ekonomik olarak çökertmeye çalıştığı bir ülkeye fon sağlaması ve yaptırımları kaldırma ihtimali üzerinden önemli tartışmaları da beraberinde getiriyor. Eski Başkan Barack Obama döneminde imzalanan nükleer anlaşmayı sertçe eleştiren Trump'ın, İran'ı "ödüllendiriyor" gibi görünmek istemediği belirtiliyor. Mevcut mutabakatın eleştirmenleri ise tartışılan mali teşviklerin Obama dönemindekilerden çok daha fazla olduğunu vurguluyor. Buna rağmen, üst düzey yetkililer, Trump, Vance ve İran Meclis Başkanı'nın belgeyi uzaktan imzalamasından bu yana İran'a "sıfır" dolar akışı gerçekleştiğini belirtti. Mutabakat şartlarına göre, yurt dışındaki dondurulmuş İran varlıkları dahil tüm yaptırım hafifletmeleri, nükleer görüşmelerdeki ilerlemeye bağlı olarak kademeli şekilde serbest bırakılacak. Yönetim yetkilileri, başlangıçta "küçük jestler" sunulabileceğini, ancak büyük fonlara erişimin genel olarak uygun davranışa bağlı sübjektif değerlendirmelere dayalı olacağını kaydetti. Mutabakat zaptı kapsamında, zenginleştirilmiş uranyum stokunun Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetiminde tasfiye edilmesi de kabul edildi. Bu adımın, İran'ın nükleer tesislerinin yeniden inşa edilmemesini garanti altına almayı amaçladığı belirtiliyor.
