İran'daki savaş ve Hürmüz Boğazı'nın olası kapanma tehlikesi, küresel petrol piyasasında büyük bir arz şokuna neden olarak petrol fiyatlarının Mart ayında rekor seviyelere ulaşmasına yol açtı. Bu durum, Norveç'in ham petrol ihracatını tarihi zirveye taşıdı.
PETROL FİYATLARI VE NORVEÇ EKONOMİSİ
Analistler, küresel petrol piyasasındaki bu çalkantının Norveç'in ihracat gelirlerinde önemli bir artış sağladığını belirtiyor. Oslo, İran'daki çatışmaların başlamasından bu yana yaklaşık 5 milyar dolarlık ek gelir elde etmiş durumda ve ekonomistler bu rakamın daha da artmasını bekliyor. Norveç'in ham petrol ihracatı Mart ayında 57,4 milyar Norveç kronuna (yaklaşık 6 milyar dolar) ulaşarak geçen yıla göre yüzde 68'lik bir artış kaydetti. Petrolün varil fiyatı ise ortalama bin 14 kron (107 dolar) ile Eylül 2023'ten bu yana en yüksek aylık seviyesine çıktı.
KÜRESEL ENERJİ AKIŞI VE TRUMP'IN TEPKİSİ
Normal şartlarda küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık beşte birini oluşturan Hürmüz Boğazı'nın olası bir kapanması, piyasada arzın daralmasına ve fiyatların yükselmesine neden oluyor. Avrupa'nın en büyük petrol ve doğal gaz üreticilerinden biri olan Norveç, bu krizden doğrudan faydalanıyor. Bu gelişmelere ABD Başkanı Donald Trump da kayıtsız kalmadı. Trump, Avrupa'nın enerji konusunda zor durumda olduğunu savunarak, İngiltere'yi Kuzey Denizi'ndeki petrol kaynaklarını yeterince kullanmamakla eleştirdi ve "Norveç, Kuzey Denizi petrolünü İngiltere’ye iki kat fiyatla satıyor. Servet kazanıyorlar." ifadelerini kullandı. Norveç, petrolünün %95'ini, gazının ise neredeyse tamamını Avrupa Birliği ve İngiltere'ye ihraç ediyor.
PETROL GELİRLERİ VE AHLAKİ SORUNLAR
Norveç ekonomisi büyük ölçüde petrol ve doğal gaz gelirlerine dayanıyor. Ülke, bu gelirleri 1990'larda kurulan ve dünyanın en büyük egemen varlık fonu olan yaklaşık 2,19 trilyon dolarlık fonunda değerlendiriyor. Bu fon, gelecekte petrol ve gaz gelirlerinin azalması ihtimaline karşı bir güvence oluşturuyor. Ancak, savaşlardan kar elde edildiği algısı ve petrol faaliyetlerinin çevresel riskleri, birçok Norveçli için ahlaki sorunları da beraberinde getiriyor. Bazı Norveçliler, Nobel Barış Ödülü'ne ev sahipliği yapan bir ülkenin savaşlardan kar elde etmesinin tutarsız olduğunu düşünüyor.
