ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidi, küresel çapta endişe dolu bir bekleyişe neden oldu. Dünya petrol arzının önemli bir kısmını karşılayan bu stratejik su yolunun İran tarafından kapatılmasına karşı Trump'ın hamlesi, küresel ekonomik düzeni derinden sarsma potansiyeli taşıyor.
İRAN ABLUKASINA KARŞI ABD ABLUKASI
İran'ın ablukasına karşı geliştirilen bu yeni abluka planı, birçok soru işaretini de beraberinde getiriyor. Trump, bu hamleyi "İran'ın blöfünü kırma hareketi" olarak nitelendirse de uzmanlar bu konuda temkinli yaklaşıyor. İran'ın zaten ablukada tuttuğu boğaza ABD'nin nasıl bir abluka uygulayacağı ve bu ablukanın ne kadar süreyle devam ettirilebileceği, belirsizliğini koruyan en önemli sorular arasında yer alıyor. Kısa süreli bir ateşkesle rahat bir nefes alan dünya ekonomileri, şimdiden kırmızı alarm vermeye başladı. Petrol varil fiyatları yeniden 100 doları aşarken, Avrupa'da yalnızca 3 haftalık uçak yakıtı kaldığına dair bilgiler de krizi derinleştiriyor. Bahar ortasında ise Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalması durumunda ciddi bir gübre krizi kapıda görünüyor. Herkesin aklındaki ortak soru: Bugün saat 17:00'den sonra dünyayı neler bekliyor?
ABD YAPTIRIMLARININ UYGULANABİLİRLİĞİ VE OLASI SONUÇLARI
İran'ın kısıtlı geçişlere izin verdiği bu kritik su yolunda ABD'nin tüm geçişleri kapatacağını açıklaması, önemli bir gerilime yol açtı. Trump, "İran gemileriyle birlikte yasadışı ücretler ödeyen tüm gemilerin hedefte olacağını" belirtse de, bu yaptırımların pratikte nasıl uygulanacağı büyük bir muamma. ABD'nin, Hürmüz Boğazı'ndan çıkan bir geminin İran'a para ödeyip ödemediğini kanıtlamasının bilinen bir yolu bulunmuyor. Bu durum, ABD'yi tahminlere dayalı kararlar almaya zorlayabilir. Uzmanlar, gemilerin bağlı olduğu ülkeler açısından da ciddi sorunlar yaşanabileceği görüşünde. Jennifer Kavanagh gibi isimler, ABD Başkanı'nın tehdidinin uygulanabilirliğini sorgulayarak, müttefik ülkelere ait tankerlere el konulması durumunda yaşanabilecek diplomatik krizlere dikkat çekiyor. Özellikle petrol ithalatının büyük bölümünü Orta Doğu'dan sağlayan Çin gibi ülkelerin gemilerine yönelik olası bir müdahalenin, savaş sebebi olabileceği uyarısı yapılıyor. ABD ordusunun gemileri tehdit ederek boğazda tutması ve gelenleri uzaklaştırması bekleniyor. Ancak dur ihtarına uymayan bir gemiye karşı nasıl bir aksiyon alınacağı bilinmiyor. Venezuela'yı abluka altına alırken Rus petrol tankerlerini takibe alan ABD'nin, ekonomik ve askeri bir dev olan Çin'e karşı benzer bir tutum sergilemesi durumunda çok daha sert bir tepkiyle karşılaşabileceği öngörülüyor.
KÜRESEL EKONOMİDE KIZIL ALARM: PETROL VE ENERJİ KRİZİ
İran hükümetine göre, savaş sonrası zaten artış gösteren petrol fiyatları, bu ablukayla birlikte daha da fırlayacak. İran Parlamento Başkanı Muhammed Bakır Galibaf'ın, ABD'nin mevcut fiyatları "özlemle anacağını" öne sürmesi, durumun ciddiyetini ortaya koyuyor. Dünya, şimdiden bu sözlerin etkilerini hissetmeye başlamış durumda. Brent petrolün varili 102 dolara ulaşırken, altının onsu 4 bin 721 dolara fırladı. Avrupa'da enerji fiyatlarındaki yüzde 90'a varan artışlar, krizin ne kadar vahim bir boyuta ulaştığını gösteriyor. İngiliz Financial Times'ın, Avrupa Uluslararası Havalimanları Konseyi'nin (ACI Europe) AB Komisyonu'na gönderdiği mektuba dayandırdığı habere göre, sektör jet yakıtı rezervlerinin azaldığı konusunda uyarıda bulundu. Mektupta, Hürmüz Boğazı'ndaki ticaret akışının üç hafta içinde normale dönmemesi halinde Avrupa havalimanlarındaki jet yakıtının tükenme riski bulunduğu belirtildi. Asya'da ise durum daha da vahim. Petrol ithalatının yüzde 95'ini Orta Doğu'dan karşılayan Japonya, Singapur, Tayland, Güney Kore ve Avustralya gibi ülkeler dev bir yakıt kıtlığıyla karşı karşıya kalmış durumda. Avustralya'da vatandaşlar toplu taşıma kullanmaya teşvik edilirken, Singapur ve Tayland'da petrole karne uygulanıyor ve kamu görevlilerine evden çalışma talimatı verildi.
