2013-2018 yılları arasında Türkiye'nin NATO nezdindeki Daimi Temsilcisi olarak görev yapmış emekli Büyükelçi Mehmet Fatih Ceylan, ABD eski Başkanı Donald Trump'ın NATO'dan ayrılma yönündeki açıklamalarının önündeki hukuki ve siyasi engellere dikkat çekti. Milliyet'ten Güldener Sonumut'un haberine göre Ceylan, Trump'ın öncelikle Kongre ve Senato'nun onayını almak zorunda olduğunu belirtti. Milliyet Yazarı Sonumut da, ABD Başkanı'nın böyle bir yetkiye sahip olmadığını vurgulayarak hukuki durumu netleştirdi.
NATO'dan Ayrılma Süreci ve Hukuki Engeller
Kuzey Atlantik Antlaşması'nın (NATO) hukuki temelini oluşturan antlaşma, 1949'da imzalandığından bu yana hiçbir üye devlet tarafından terk edilmedi. Antlaşmanın 13. maddesi uyarınca, bir üye devletin NATO'dan ayrılmak istemesi durumunda, ev sahibi ülke olan ABD'ye yazılı bildirimde bulunması ve bu bildirimin tüm müttefiklere duyurulması gerekiyor. Bildirimin ardından çekilme süreci bir yıl sonra yürürlüğe girebiliyor. Ancak Trump'ın durumu farklı. Emekli Büyükelçi Ceylan'a göre, "Ben çekildim" demesi hukuken geçerli değil çünkü İttifak'tan ayrılmak isteyen bir üye devletin öncelikle bir yıl önceden bildirimde bulunması ve gerekli prosedürleri izlemesi gerekiyor. Ayrıca, 2023'te Kongre'de alınan bir karara göre, herhangi bir ABD başkanının ülkeyi NATO'dan çıkarmak için Senato'dan üçte iki çoğunluk sağlaması zorunlu hale geldi. Bu durum, Trump'ın önündeki en büyük engel olarak görülüyor.
ABD Başkanının Tek Taraflı Çekilme Yetkisi Yok
Milliyet Gazetesi Yazarı Güldener Sonumut, ABD Başkanı'nın NATO'dan tek taraflı çekilme yetkisinin olmadığını belirtti. Daha önceki dönemlerde, 1979 tarihli Goldwater-Carter davasında ABD Başkanı'nın uluslararası anlaşmalardan çekilme yetkisi olduğuna dair bir mütalaa verilmişti. Ancak bu durum, 2023'te Kongre'den çıkan kritik bir karar ile değiştirildi. Ulusal Savunma Yetki Yasası kapsamındaki bir madde, başkanın Senato onayı veya Kongre yasası olmadan Kuzey Atlantik Antlaşması'nı askıya almasını, feshetmesini veya ABD'yi bu ittifaktan çekmesini yasakladı. Bu yasanın yürürlüğe girmesiyle birlikte, hiçbir başkanın Senato onayı olmadan NATO ile olan bağları tek taraflı olarak koparamayacağı garanti altına alındı. Dolayısıyla, Trump'ın NATO'dan ayrılma tehdidinin, mevcut yasal düzenlemeler karşısında hukuki bir zemini bulunmuyor.
