Suriye'de Beşar Esad rejimi, 2019 ile 2021 yılları arasında on binlerce cesedi Şam'ın doğusundaki ıssız çöl bölgesine taşıyarak savaş suçlarının izlerini ortadan kaldırmaya yönelik gizli bir operasyon yürüttü. Reuters'ın kapsamlı araştırmasıyla ortaya çıkan "Toprağı Taşı" adlı bu operasyon, Esad hükümetinin bilinen en büyük toplu mezarlarından birinden cesetleri, bir saatten fazla uzaklıktaki ücra çöldeki gizli bir yere taşıdığını gösteriyor. Bu taşıma işlemi iki yıl süren gizli bir operasyonla gerçekleştirildi.
CESETLERİN TAŞINMASI
Haber ajansının ulaştığı 13 tanık, incelenen belgeler ve uydu görüntüleri, Suriye ordusunun 2019'dan 2021'e kadar haftada dört gece, Qutayfah'daki büyük toplu mezardan cesetleri kamyonlarla Dhumair çölündeki yeni ve gizli bir gömü alanına taşıdığını ortaya koydu. Tanıklar arasında iki kamyon şoförü, üç tamirci, bir buldozer operatörü ve Esad’ın Cumhuriyet Muhafızları’ndan eski bir subay bulunuyor. Bu kişiler, "katlanılmaz bir koku" ve "ölüm sessizliği içinde yürütülen bir emir zinciri"nden bahsettiler. Reuters'ın analiz ettiği uydu görüntüleri, Dhumair çölünde yaklaşık 2 kilometre uzunluğunda 34 hendek bulunduğunu ve uzmanların bu mezarlarda on binlerce insanın gömülü olabileceğini belirttiğini ortaya koydu. Qutayfah, Esad rejiminin 2012'de savaşın erken döneminde askerleri ve cezaevi mahkumlarını gömmeye başladığı bir bölgeydi.
AMAÇ VE SONUÇLARI
Cumhuriyet Muhafızları'ndan eski bir subaya göre, "Toprağı Taşı" planı 2018 sonunda ortaya çıktı. Esad, savaşta zafer ilan etmeye hazırlanırken uluslararası tanınırlığını yeniden kazanmak istiyordu, ancak toplu mezarların varlığı ve savaş suçları iddiaları bu hedefin önündeki en büyük engeldi. Kamyon şoförlerinden biri, görevin "kanıtları yok etmek" olduğunu ve aksi takdirde kendilerinin de o çukurlarda bulunabileceğini ifade etti. Esad, geçen yıl Aralık ayında iktidardan devrildikten sonra ülkeyi terk etti ve yeni hükümet, adalet sistemini yeniden inşa etmeye ve kayıpların izini sürmeye çalışıyor. Suriye Acil Durum ve Afet Yönetimi Bakanı Raed el-Saleh, "Binlerce anne oğlunun, kadınlar eşlerinin, çocuklar babalarının mezarını bulmayı bekliyor. Bu yara kanamaya devam ediyor" dedi. Yeni kurulan "Kayıplar Ulusal Komisyonu", DNA bankası ve dijital kayıt sistemi oluşturmayı planlıyor, ancak uzman eksikliği ve sınırlı kaynaklar sürecin önündeki en büyük engeller olarak öne çıkıyor.