Soğuk Savaş döneminin en dikkat çekici mühendislik harikalarından biri olan ve 'Hazar Denizi Canavarı' olarak bilinen Lun sınıfı ekranoplan, Dağıstan kıyılarında zamanla yok olmaya terk edildi. Bir zamanlar Amerika Birleşik Devletleri'nin uçak gemilerine meydan okumak üzere tasarlanan 73 metrelik devasa araç, şimdilerde pas ve kumla kaplı bir şekilde kaderine razı olmuş durumda.
Sovyetler'in Gizli Projesi: Hazar Denizi Canavarı Doğuyor
Sovyetler Birliği'nin 1970'lerde başlattığı gizli projelerin en somut örneklerinden biri olan Lun (MD-160), 1987 yılında tamamlanarak denize indirildi. Ne tam bir uçak ne de bir gemi olan bu 'ekranoplan', su yüzeyinin sadece birkaç metre üzerinde, yer etkisi prensibiyle hareket ederek saatte 550 kilometre gibi inanılmaz bir hıza ulaşabiliyordu. Üzerinde taşıdığı altı adet devasa gemisavar füze rampasıyla, Batı istihbaratı tarafından keşfedildiğinde büyük bir paniğe yol açarak 'Hazar Denizi Canavarı' lakabını kazanmıştı.
Projenin Sonu ve Hüzünlü Akıbet
Lun'un hazin sonu, Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla birlikte başladı. 1990'ların başında savunma bütçelerindeki kesintiler ve bu devasa aracın işletme maliyetlerinin fahiş seviyelere ulaşması nedeniyle proje rafa kaldırıldı. O dönemde milyarlarca rubleye mal olan projenin yalnızca yakıt tüketimi bile bir filo uçağına denk geliyordu. Teknolojinin ilerlemesi ve güdümlü füzelerin menzilinin artması, Lun gibi büyük ve manevra kabiliyeti sınırlı araçları kolay bir hedef haline getirdi. Yıllarca Kaspiysk'teki askeri üste atıl durumda bekleyen araç, 2020 yılında Dağıstan'ın Derbent kenti yakınlarında bir askeri müze parkına taşınmak üzere harekete geçirildi. Ancak kıyıya çekildikten sonra çalışmaların durmasıyla sahil şeridinde, kumların ortasında mahsur kaldı. O dönemde paha biçilmez bir teknolojiye sahip olan Lun, günümüzde korozyonun etkisiyle parçalanıyor. Uzmanlar, aracın bu durumdayken korunmasının imkansızlaştığını ve restorasyon maliyetinin yeni bir araç yapmaktan daha pahalıya mal olacağını belirtiyor. Modern Rusya'nın bu mirası bir açık hava müzesine dönüştürme planları ise bürokratik engeller ve ekonomik yetersizlikler nedeniyle henüz hayata geçirilemedi. Hazar Denizi'nin sularından kumların üzerine çekilen bu 'canavar', artık sadece turistlerin ve fotoğrafçıların ilgisini çeken, görkemli bir enkaz olarak Sovyet askeri tarihinin hüzünlü bir anıtı olarak durmaktadır.