Küresel Antep fıstığı piyasasında, İran'ın bulunduğu savaş ortamının fiyatları yükselttiği iddia edilse de, asıl sorunun iklim krizi kaynaklı üretimdeki düşüşler olduğu belirtiliyor. Mevcut durumda, Antep fıstığı fiyatları 8 yılın zirvesini görerek 4.60 doların üzerine çıktı. Bu durum, çikolata, şekerleme ve tatlı gibi birçok ürüne dolaylı olarak yansıyarak fiyat artışlarına neden oluyor. Fıstıktaki yüzde 30'luk fiyat artışının, diğer ürünlere de ortalama yüzde 10'luk bir zam getirdiği ifade ediliyor.
İKLİM KRİZİ ASIL NEDEN Mİ?
Antep fıstığı fiyatlarındaki artışın temelinde savaş gösterilse de, uzmanlar asıl sorunun ürün miktarındaki azalış olduğunu vurguluyor. İklim krizi kaynaklı kayıplar, savaş öncesinde bile durumu kötüleştirmeye başlamıştı. İran'da 2025 sezonunda elde edilen ürün miktarının oldukça düşük olması, temmuz ayındaki hasat sonrası yaşanan sezon sonu süreciyle birleşince fiyat artışlarını daha da tetikledi. ABD, dünyanın en büyük ikinci fıstık üreticisi konumunda bulunurken, Türkiye ise üçüncü sırada yer alıyor. Ağaç veriminin bir sezon 'var yılı', diğer sezon ise 'yok yılı' olarak yaşanması da üretimi etkiliyor.
MANİPÜLASYON UYARILARI VE İÇ PİYASA
Tarım ürünlerinin yatırım alanı haline gelmesiyle birlikte, fiyat artışlarının manipülatif olabileceğine dair uyarılar yapılıyor. Özellikle stok tutan büyük şirketler ve kişilerin, savaş ortamının etkilerini kullanarak piyasayı kendi çıkarları doğrultusunda yönlendirebileceği belirtiliyor. Üretimi belirli bölgelerde yoğunlaşan Antep fıstığı gibi ürünlerde, piyasa hareketliliğine karşı tüketicilerin tedirgin olmaması ve yüksek fiyatlardan alım yapmaktan kaçınması öneriliyor. Seyidoğlu Gıda Genel Müdürü Mehmet Göksu, iç piyasada tatlı tarafında genellikle yerli ürün kullanıldığını ve dış piyasadaki yüksek artışlardan fazla etkilenmediklerini belirtiyor. İran'da son yıllarda üretimdeki ciddi düşüşlerin ana nedenleri arasında çölleşme ve su kaynaklarının kısıtlanması gösteriliyor.