Küresel kamu borcu, mali baskılar, artan faiz giderleri, sağlık hizmetleri maliyetlerindeki yükseliş, savunma harcamalarındaki artış ve iklim değişikliğinden kaynaklanan ekonomik kayıplar nedeniyle giderek daha şiddetli bir şekilde artıyor. Bu durum, gelişmiş piyasalarda uzun vadeli borçlanma maliyetlerinin yükselmesine neden oluyor.
ARTAN BORÇ YÜKÜ
Artan popülizm ve sık hükümet değişiklikleri, politika yapıcıların artan kamu borcunu kontrol altına almak için gerekli zorlu kararları almasını güçleştiriyor. 2008 finansal krizi, avro krizi, Kovid-19 salgını ve Rusya-Ukrayna savaşı gibi dönemlerde tercih edilen çözümün sürekli yeni borçlanma olması dikkat çekiyor. Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) analizine göre, küresel kamu borcunun Gayrisafi Yurt İçi Hasıla'ya (GSYH) oranının bu yıl yüzde 95,1'e çıkması bekleniyor. IMF'nin olumsuz senaryosuna göre ise bu oran 2027'ye kadar yaklaşık yüzde 117'ye ulaşarak 2. Dünya Savaşı'ndan bu yana en yüksek seviyeye erişebilir. Fransa, İngiltere ve ABD gibi büyük ekonomiler, küresel kamu borcundaki artışın başlıca nedenleri arasında gösteriliyor.
GELİŞMİŞ VE GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE DURUM
Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü'nün (OECD) raporuna göre, 2023'te 14 trilyon dolar olan devlet tahvili ihraçları 2024'te 16 trilyon dolara ulaştı ve bu yıl 17 trilyon dolara çıkarak rekor kırması öngörülüyor. Gelişmekte olan ülkelerde de piyasadan borçlanma seviyesi keskin bir artış göstererek 2007'deki 1 trilyon dolardan 2024'te 3 trilyon doların üzerine çıktı. Mevcut borç seviyesi ise 2007'deki 4 trilyon dolardan 2024'te 12 trilyon dolara yükseldi. Uluslararası Finans Enstitüsü'nün (IIF) raporuna göre, yılın ikinci çeyreği sonunda küresel borç 337,7 trilyon dolara ulaştı. Gelişmiş ekonomilerin toplam borcu 228,2 trilyon dolar, gelişmekte olan ülkelerde ise 109,5 trilyon dolar olarak hesaplandı. IIF, birçok gelişmiş ekonomide borçlanma ihtiyacının salgın öncesi seviyelerin oldukça üzerinde seyretmeye devam ettiğini ve anlamlı bir tersine dönüş işareti görülmediğini belirtiyor.
BAZI ÜLKELERİN BORÇ DURUMLARI
**Fransa:** Siyasi belirsizlikler, GSYH'nin yüzde 110'un üzerinde olan borç yığınını ve AB sınırlarının neredeyse iki katı olan bütçe açığını kontrol altına almayı zorlaştırıyor. Kamu borcu GSYH'nin yüzde 113,9'una denk gelirken, IMF bu oranın 2030'a kadar yüzde 128'in üzerine çıkacağını öngörüyor. Bütçe açığı ise 2024'te AB'nin belirlediği yüzde 3 sınırının yaklaşık 2 katına ulaştı. Fitch, Fransa'nın kredi notunu "AA-"den "A+"ya düşürerek borçlanma maliyetini artırdı. **İtalya:** Avro Bölgesi'nde en yüksek kamu borcuna sahip ülkelerden biri olan İtalya, 3,2 trilyon avro (GSYH'nin yaklaşık yüzde 140'ı) ile Avro Bölgesi borcunun beşte birini oluşturuyor. Yüksek borcun nedenleri arasında bütçe açıkları, yavaş ekonomik büyüme ve yüksek emeklilik giderleri yer alıyor. **İngiltere:** Kamu borcu GSYH'nin neredeyse yüzde 100'üne ulaşırken, faiz yükü bu yıl kamu harcamalarının yüzde 8,3'ünü oluşturması bekleniyor. Yüksek faizlerin etkisiyle uzun vadeli borçlanma maliyetleri 1998'den bu yana en yüksek seviyeye yükselirken, sterlin değer kaybetti. Gelişmiş ekonomiler arasında en yüksek borçlanma maliyetlerine ve enflasyona sahip ülke olması, İngiltere'yi piyasalardaki endişelerin kaynağı haline getiriyor. **ABD:** Dünyanın en büyük ekonomisinin borç yükü yaklaşık 37 trilyon doları aştı. Borçların faiz ödemesi yıllık bazda 1 trilyon doların üzerinde ve savunma harcamalarını aşıyor. Harvard Üniversitesi Ekonomi Profesörü Kenneth Rogoff, ABD'de gelecek beş yıl içinde bir borç krizi yaşanacağını öngörüyor. **Japonya:** Dünyanın en yüksek borçlu ülkelerinden biri olan Japonya'nın kamu borcu GSYH'nin yüzde 235'ine ulaşmış durumda. Enflasyon oranının artmasıyla faiz oranlarının yükseleceği beklentisi, borçlanma maliyetlerini artırıyor. **Almanya:** Gelişmiş ekonomiler içinde en düşük borç/GSYH oranına sahip ülke olan Almanya'da, altyapı programları, askeri güçlenmeler ve sosyal programlar bütçe açıklarını artırıyor. Ülke, 500 milyar avroluk altyapı programı başlattı ve bu durum daha fazla borçlanma anlamına geliyor. **AB'de Borçlu:** AB'de kamu borcunun GSYH'ye oranı 2025'in ilk çeyreğinde yüzde 81'den 81,8'e çıkarken, Birliğin borçlarının geri ödenmesi için tartışmalar devam ediyor. Brüksel, Kovid-19 döneminde piyasalardan yaklaşık 800 milyar avro borçlandı ve bu paranın geri ödenmesi için yeni AB tahvilleriyle yeniden finansmanı öneriliyor.
