ABD'nin Orta Doğu'da İsrail ile birlikte başlattığı savaş, küresel gübre arzını ciddi şekilde sekteye uğratarak yeni bir açlık krizinin fitilini ateşliyor.
Fosfat Gübreleri Tehdit Altında
Başlangıçta mısır üretiminde kritik rol oynayan azot bazlı üre gübresine odaklanılmışken, şimdi gıda üretiminin temel taşlarından biri olan soya fasulyesi için hayati önem taşıyan fosfat gübreleri daha büyük bir tehdit altında. Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan sevkiyatların aksaması çiftçilerin gübreye ulaşmasını zorlaştırıyor ve artan gübre fiyatları gıda fiyatlarını yükseltme riski taşıyor.
Kükürt Tedarikindeki Riskler ve Arz Daralması
Fosfat üretimindeki asıl risk, ham maddenin işlenmesinde kullanılan kükürt tedarikinden kaynaklanıyor. Dünya kükürt arzının yaklaşık yarısı, çatışmaların merkezindeki Hürmüz Boğazı'na kıyısı olan ülkelerden sağlanıyor. Emtia piyasası uzmanları, mevcut kükürt ve sülfürik asit rezervlerinin tükenmesiyle birlikte tedarik zincirindeki etkilerin katlanarak artacağını öngörüyor. Bu durum, patatesten neredeyse her işlenmiş gıda ürününde kullanılan soya fasulyesine kadar pek çok ürünün yetişmesini sağlayan fosfatın çiftçilere ulaşamaması ve üretimin daralırken fiyatların artması anlamına geliyor. Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle kısıtlanan kükürt ihracatı ve Çin'in yerel kullanımı önceliklendirmesi arzı iyice daralttı. Amerika Birleşik Devletleri'nin Fas gibi önemli üreticilere uyguladığı gümrük vergileri de piyasadaki baskıyı artırdı.
Fiyat Artışları ve Üretim Daralması Beklentisi
Kükürt fiyatları son yılların en yüksek seviyelerine ulaşırken, fosfat fiyatları da bu yükselişi yakından takip ediyor. Madencilik şirketlerinin gübre üreticilerinden daha yüksek bedeller ödeyebilmesi, tarım sektörünü köşeye sıkıştırıyor. Hindistan gibi büyük alıcıların talepleriyle birlikte piyasanın nisan ayında bir "panik moduna" girmesi bekleniyor. Bu durum, küresel gıda enflasyonunun daha da yükselerek tehlikeli boyutlara ulaşması anlamına geliyor. Artan maliyetler ve azalan arz nedeniyle fosfat kullanımının yıl genelinde yüzde 20 oranında düşmesi bekleniyor. Amerikan çiftçileri, zaten yüksek olan üretim maliyetlerinin üzerine binen bu yeni krizle başa çıkmaya çalışıyor. ABD'li çiftçi dayanışma örgütleri, dünyanın en büyük fosfat rezervlerine sahip Fas'tan yapılan ithalattaki vergilerin kaldırılması için hükümete baskı yapıyor. Sektör temsilcileri, bahar ve yaz aylarının oldukça zorlu geçeceğini ve sezon sonunda stokların tamamen tükenebileceğini ifade ediyor. Bu tablo, tarımsal üretimde uzun vadeli bir daralma riskine işaret ediyor.
