İran'da yaklaşık 50 yıl önce Pehlevi Hanedanı'nın devrilmesiyle İslam rejimi kuruldu. Peki, bu devrim nasıl gerçekleşti ve Ayetullah Ruhullah Humeyni, İran'a neler getirdi?
ŞAH'IN KAÇIŞI VE HUMEYNI'YE YOLUN AÇILMASI
Yıl 1979, 16 Ocak'ta İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi ülkeyi terk etti. Bu durum, 15 yıldır sürgünde bulunan Humeyni'nin dönüşü için fırsat yarattı. 1 Şubat'ta devrimin lideri olarak İran'a dönen Humeyni, sadece 10 gün içinde devrimi gerçekleştirdi. 11 Şubat'ta ordu tarafsızlığını ilan ederek, 54 yıllık Pehlevi Hanedanı'nın sonunu getirdi. Humeyni, İslam Cumhuriyeti'nin kurulacağını duyurdu. Ancak bu devrim bir günde gerçekleşmedi; 1978'den 1980'e kadar süren bir süreçti.
TOPLUMSAL DÖNÜŞÜM VE EKONOMİK SORUNLAR
İran'daki bu büyük değişim, 60'lı ve 70'li yıllarda yaşanan hızlı ekonomik ve sosyal dönüşümle bağlantılıydı. Devrim öncesinde, İran kötü yönetilen bir ekonomi ve baskıcı bir rejimle karşı karşıyaydı. Şah, 1963’te Meclis’i kapatıp, 1975’te İran'ı parti devletine dönüştürdü. Şii din adamları ve diğer kesimlerin tepkilerini topladı. Bu baskılar, farklı sosyal grupların bir araya gelmesine neden oldu. Ayetullah Humeyni, Şah’ın başlattığı Beyaz Devrim'in eleştirmeni olarak öne çıktı. Bu devrim, kadınlara ve Müslüman olmayan İranlılara seçme ve seçilme hakkı tanıdı ancak gelir dağılımındaki eşitsizlikler, kırsal kesimde hoşnutsuzluk yarattı. Ekonomik sıkıntılar ve artan sosyal baskılar, muhalefetin güçlenmesine zemin hazırladı.
PROTESTOLAR VE DEVRİMİN BAŞARISI
1978'de devrim hareketleri hız kazandı. 9 Ocak'ta yayımlanan bir makalenin ardından, binlerce öğrenci sokağa döküldü. Şah, gösterileri kanla bastırmaya çalıştı ancak bu durum protestoları daha da artırdı. Ekim ayında, protestocuların sayısı milyonları buldu. 8 Eylül'de yaşanan Kanlı Cuma olayında birçok kişi hayatını kaybetti. Sıkıyönetim ilan edilmesine rağmen, grevler ve gösteriler devam etti. 1 Şubat 1979’da Humeyni, Tahran’da 5 milyondan fazla kişi tarafından karşılandı. 11 Şubat'ta ordu tarafsızlığını ilan etti ve devrim başarıya ulaştı. 1 Nisan’da yapılan referandumla yeni rejim %100’e yakın oyla kabul edildi. Ancak yeni rejim, şeriat yasaları ve Batı etkisine karşı sert önlemlerle toplumu kontrol altına aldı. Humeyni'nin liderliğiyle birlikte İran, dış politikada da köklü değişikliklere gitti.
