Cumhuriyet Halk Partisi'nin (CHP) 1923-1960 yılları arasındaki 35 yıllık Meclis Grubu tutanakları kayıp. Yapılan arşiv, Meclis ve basın taramaları sonucunda bu döneme ait tutanaklar ortaya çıkmadı. Kayıtların önemli bir bölümünün kayıp, tasnif edilmemiş veya nerede olduğunun bilinmediği belirtiliyor.
TEK PARTİ DÖNEMİNİN KARAR MEKANİZMASI
Tek parti döneminde yasama faaliyetlerinin büyük ölçüde CHP Meclis Grubu içinde şekillendiği, TBMM Genel Kurulu'ndaki görüşmelerin çoğunun grup içinde alınan kararların yansıması olduğu biliniyor. Bu nedenle grup tutanakları, dönemin siyasi tercihlerini, karar alma mekanizmalarını ve tartışma başlıklarını ortaya koyabilecek en önemli belgelerden biri olarak değerlendiriliyor. Ancak bugün itibarıyla 1925-1960 dönemini kapsayan tutanakların yayımlanmış veya bütünlüklü bir arşivi bulunmuyor. Kamuoyuna açık tek kapsamlı çalışma ise yalnızca 1923-1924 yıllarını kapsamakla sınırlı kalıyor.
İMHA EDİLDİ İDDİALARI VE TARİHSEL KIRILMALAR
Arşivin bugünkü belirsiz durumunun arkasında iki önemli tarihsel kırılma öne çıkıyor. İlki, 1953 yılında Demokrat Parti iktidarı döneminde CHP'nin mal varlığına el konulması. Bu süreçte parti arşivlerinin CHP denetiminden çıktığı ve farklı kurumlara dağıldığı ifade ediliyor. İkinci kırılma ise 12 Eylül 1980 Darbesi. Darbe sonrası siyasi partiler kapatılırken arşivlerin tasnif edilmeden depolandığı, bazı belgelerin kaybolduğu veya imha edildiği yönünde değerlendirmeler bulunuyor. Akademisyenler Yücel Demirel ve Osman Zeki Korur'un hazırladığı 'CHP Grup Toplantısı Tutanakları' ile Adnan Menderes'in yakın arkadaşı ve eski Milli Savunma Bakanlarından Ethem Menderes'in şahsi arşivinden çıkan 8 tutanak sayılmazsa, CHP'nin Meclis Grup Toplantısı tutanaklarına ilişkin arşivlerde herhangi bir kayıt bulunmuyor.
1992'DE FARK EDİLEN EKSİKLİK VE GÜNÜMÜZDEKİ DURUM
Arşivin kurumsal serüveni bununla da sınırlı kalmadı. 1979'da CHP'ye ait evrak yeniden TBMM Müzesi'ne gönderildi, 1987'de oluşturulan bir komisyon ise arşivin 'devlet arşivi' niteliği taşıdığı kanaatine vardı. Nihayet 24 Aralık 1992'de belgeler Devlet Arşivleri'ne devredildi. Ancak bu devir sırasında Meclis Grup Toplantısı kayıtlarının eksik olduğu fark edildi. CHP, özellikle 1923-1953 arasındaki Meclis Grup Toplantısı kayıtlarının bulunması için çeşitli girişimlerde bulunurken, 1953-1960 dönemine ait belgelerin izini sürmeye de devam ediyor. 2020 yılında dönemin CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, uzun süre yok edildiği düşünülen yaklaşık 1,5 milyon sayfalık arşivin Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü'nde bulunduğunu açıkladı. Ancak açık kataloglar ve akademik değerlendirmeler, söz konusu belgelerin ağırlıklı olarak idari ve teşkilat evraklarından oluştuğunu, CHP Meclis Grubu tutanaklarının ise hâlâ belirsizliğini koruduğunu ortaya koyuyor.