Orta Doğu'daki jeopolitik gerilimlerin tırmanması ve Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklıkların yol açtığı rekor düzeydeki jet yakıtı fiyatları, Avrupa havacılık sektörünü zorlu bir döneme soktu. Ryanair CEO'su Michael O’Leary, mevcut durumun birçok havayolu şirketini iflasın eşiğine getirebileceği yönündeki ciddi uyarısıyla dikkat çekti.
YÜKSELEN YAKIT MALİYETLERİ SEKTÖRÜ TEHDİT EDİYOR
Michael O’Leary, jet yakıtının varil başına 80 dolardan 150 doların üzerine fırlamasının, özellikle temmuz, ağustos ve eylül aylarında bu seviyelerin korunması halinde, Avrupa'daki havayolu şirketlerinin peş peşe kepenk indirmesine yol açabileceğini belirtti. O'Leary, Ryanair'in yakıt maliyetlerinin büyük kısmını sabitleyerek kendisini koruduğunu, ancak rakiplerinin aynı finansal güce sahip olmadığını ve ciddi bir dar boğaza gireceklerini öngördüğünü söyledi. Bu durumun, Ryanair'in bilet fiyatlarını rekabetçi tutarak rakipleri üzerindeki baskıyı daha da artıracağı tahmin ediliyor. Başlangıçta haziran ayı için öngörülen yakıt tedarik krizinin ise yakıt şirketlerinden gelen bilgilerle azaldığı, ancak Hürmüz Boğazı'nın trafiğe açılmasının kritik önem taşıdığı vurgulandı.
HÜRMÜZ BOĞAZI BLOKAJI VE YANSIMALARI
Stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'ndaki blokajın tetiklediği çatışmalar, Avrupa enerji piyasalarında ve havacılık sektöründe şok dalgaları yarattı. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) verileri, jet yakıtı fiyatlarının savaşın başlamasından sonraki bir ay içinde yüzde 110 artarak varil başına 209 dolara yükseldiğini gösterdi. Kuzeybatı Avrupa'da navlun ve sigorta dahil fiyatlar 216,9 dolarla rekor kırarken, bu durum günlük milyonlarca varil petrol sevkiyatında aksamalara neden oldu. Bu maliyet baskısı, Avrupa Birliği'nin (AB) enerji ithalatına ek olarak yaklaşık 24 milyar avro harcamasına yol açtı. AB rafinerileri, yakıt ihtiyacının önemli bir kısmını Orta Doğu'ya bağımlı olduğu için arz kısıtlılığı ve maliyet artışlarıyla karşı karşıya kaldı. Bu durum, havayolu şirketlerini kapasite düşürmeye ve uçuş iptallerine zorlarken, Lufthansa, EasyJet, SAS ve KLM gibi şirketler operasyonel stratejilerini yeniden gözden geçiriyor, hatta Air France-KLM Group gibi firmalar yolcu başına ek yakıt harcı uygulamasına geçti.
AB'DEN KRİZ YÖNETİMİNE HIZLI YANIT: ACCELERATEEU
Avrupa Birliği, Orta Doğu'daki derinleşen çatışmaların ve Hürmüz Boğazı'ndaki arz daralmasının tetiklediği enerji krizine karşı kapsamlı bir acil durum planı olan "AccelerateEU"yu devreye soktu. Plan, havalimanları ve havayolu şirketleri arasındaki koordinasyonu artırmayı, AB düzeyinde enerji alanında daha güçlü bir işbirliği sağlamayı hedefliyor. Gaz depolarının doldurulması, petrol stoklarının kullanımı, ulusal acil önlemler ve jet yakıtı ile dizel arzının güvence altına alınması gibi alanlarda işbirliği güçlendirilecek. Ayrıca, ulaşım yakıtlarının üretim, ithalat, ihracat ve stok seviyelerini izlemek için yeni bir "Yakıt Gözlemevi" kurulacak. Bu mekanizma, olası yakıt kıtlıklarını hızlı bir şekilde tespit ederek acil durumlarda dengeli yakıt dağılımını sağlayacak. AB, mevcut havacılık kurallarındaki esnekliklere açıklık getirerek, yüksek jet yakıtı fiyatları ve olası arz sıkıntılarının sektöre etkisini azaltmaya çalışacak. Enerji analistleri, planın doğrudan fiyat düşürmekten ziyade, arz zincirindeki kopmaları engellemeye ve fiziksel yakıt kıtlığını önlemeye odaklandığını belirtiyor.
