1866'da Sussex'teki Chancton Çiftliği'nde çalışan tarım işçilerinin rutin çalı temizliği sırasında tesadüfen ortaya çıkardığı bir çömlek, İngiltere tarihinin en gizemli Anglo-Sakson hazinelerinden birini gün yüzüne çıkardı. Toprağın altından çıkan 3.000 adet gümüş sikke, ilk başta işçiler tarafından fark edilmeyip yerel bir barda harcanmaya çalışılsa da, durumun yetkililere ulaşmasıyla birlikte büyük bir tarihi dramın perdesi aralandı.
HAZİNENİN KÖKENİ VE TARİHİ DRAM
Yapılan detaylı nümismatik incelemeler, bu definenin arkasında büyük bir tarihi dram olduğunu gösteriyor. Çömlekten çıkan gümüş peniler, Anglo-Sakson kralları Günahkar Edward ve II. Harold dönemlerine aitti. En dikkat çekici teknik detay ise, hazinedeki sikkelerin hiçbirinin 1066 yılındaki ünlü Hastings Muharebesi’nden sonrasına tarihlenmemesiydi. Bu durum, paraların Norman İstilası'nın yarattığı o büyük kaos döneminde, ya savaştan hemen önce ya da hemen sonra aceleyle toprağa gizlendiğini kesin olarak kanıtlıyor. Steyning Müzesi’nden Andrew Woodfield, paraların tam olarak hangi çatışma anında gömüldüğüne dair kesin bir kanıt olmadığını belirtse de tarihi kayıtlar çok güçlü bir senaryoya işaret ediyor. Orta Çağ İngiltere’sinin en güvenilir tapu ve nüfus kaydı olan Domesday Book (Kıyamet Kitabı) verilerine göre, 1066 yılında Chancton Malikanesi’nin lordu, dönemin İngiltere Kralı Harold’ın öz kardeşi olan Gyrth idi. Malikanenin yönetiminden ise Aeschere adında bir baş kiracı sorumluydu. Lord Gyrth, Hastings Muharebesi'nde Normanlara karşı savaşırken hayatını kaybetti. Muhtemelen mülk yöneticisi Aeschere, istilacı Norman ordusunun hızla yaklaştığını duyunca bu devasa serveti korumak adına çalıların arkasına gömdü. Ancak kendisi de savaştan sağ çıkamayınca veya geri dönemeyince, hazine tam 800 yıl boyunca keşfedilmeyi bekledi.
EKONOMİK BOYUT VE GÜNÜMÜZDEKİ DURUMU
Hazinenin o dönemki ekonomik boyutu ise tam anlamıyla dudak uçuklatacak cinsteydi. Dönemin para sistemine göre 240 gümüş peni, 1 pound değerine eşitti. Bu hesapla çömlekteki 3.000 sikke, toplamda 12 pound 10 shilling ediyordu. Resmi Domesday kayıtlarında tüm Chancton Malikanesi’nin yıllık toplam değeri yalnızca 4 pound olarak gösterilmişti. Yani bir çalı arkasına gizlenen bu nakit para, koca bir malikanenin ve üzerindeki tüm arazilerin yıllık gelirinin üç katından daha fazlaydı. Bugün bu hazinenin tamamını tek bir yerde görmek ne yazık ki mümkün değil. Sikkelerin bulunduğu 19. yüzyılda, bugünkü gibi buluntuların devlete bildirilmesini zorunlu kılan katı yasalar yoktu. Bu nedenle kasaba halkı, müze yetkilileri duruma el koymadan önce paraların bir kısmını el altından sattı. Günümüzde Chancton kökenli bu nadide paralar, Amerika’daki özel koleksiyonların yanı sıra Berlin ve Stockholm gibi Avrupa'nın önemli devlet müzelerine dağılmış durumdadır. Ancak her şeye rağmen bu keşif, tarihçilere çok kritik bir bilgiyi kanıtladı: Sikkelerin üzerindeki darp izleri, bugün sakin bir taşra kasabası olan Steyning’in, Anglo-Sakson krallıkları döneminde ülkenin en aktif ve stratejik darphanelerinden birine ev sahipliği yaptığını bilimsel olarak doğruladı.