Son yıllarda marketlerden fırınlara, dolmuşlardan manavlara kadar birçok noktada nakit alışverişlerde 25 kuruş, 50 kuruş ve hatta 1 liralık para üstlerinin verilmemesi sıkça karşılaşılan bir durum haline geldi.
GÖRÜNMEYEN EKONOMİ
"Bozuk para yok", "Sonra alırsınız" veya "Yuvarlayalım" gibi ifadelerle geçiştirilen bu küçük tutarlar, görünüşte önemsiz olsa da, milyonlarca alışverişin sonunda dikkat çekici bir ekonomik hacim oluşturuyor. Tüketicilerin büyük bir kısmı birkaç kuruş için itiraz etmezken, uzmanlar bu durumun ülke genelinde görünmeyen bir ekonomi yarattığını belirtiyor. Darphane verilerine göre, 2025 yılında tedavüle 661 milyon adet madeni para sürülmesi planlanıyor ve bunların yaklaşık 450 milyonunu 1 liralık madeni paralar oluşturacak.
BÜYÜK RAKAMLAR KÜÇÜK TUTARLARDA YATILIYOR
Türkiye'de her gün yalnızca 10 milyon nakit alışverişte ortalama 50 kuruş para üstünün verilmediği varsayıldığında, günlük 5 milyon lira, aylık yaklaşık 150 milyon lira ve yıllık 1,8 milyar liralık bir kayıp ortaya çıkıyor. Daha temkinli bir senaryoda ise günde 5 milyon işlemde ortalama 25 kuruşun tüketiciye iade edilmemesi, yıllık yaklaşık 456 milyon liralık bir ekonomik büyüklüğe karşılık geliyor. Bu hesaplamalar varsayımsal olsa da, milyonlarca küçük işlemin birleştiğinde devasa bir finansal hacim oluşturabileceğini gösteriyor. Tüketici hakları ve fiyatlama disiplini açısından bu durumun ne denli önemli olduğu da göz ardı edilmemeli. Para üstünün düzenli olarak eksik verilmesi, tüketicinin farkında olmadan sürekli küçük tutarlarda gelir kaybına uğramasına neden oluyor. Uzmanlar, madeni para dolaşımının artırılmasını, fiyatların ödeme kolaylığı gözetilerek belirlenmesini ve tüketicilerin para üstü konusunda daha bilinçli davranmalarını öneriyor. Çünkü tek başına önemsiz görünen birkaç kuruş, ülke genelinde birleştiğinde yüz milyonlarca hatta milyarlarca liralık görünmeyen bir ekonomiye dönüşebiliyor.
