Hava kirliliği bunama riskini artırıyor: Araştırma endişe verici sonuçlar ortaya koydu

JAMA Neurology dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, hava kirliliği ile bunama arasındaki ilişkiye dair kaygıları yeniden alevlendirdi. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), ülkeleri hava kirliliğiyle mücadele etmeye çağırırken, bu sorunun her yıl yaklaşık 7 milyon insanın ölümüne neden olduğu tahmin ediliyor. Daha önceki çalışmalar, özellikle çapı 2,5 mikrometreden küçük partiküller (PM2.5) ile bilişsel gerileme arasında bir bağlantı olduğunu öne sürmüştü.

Ancak, ABD'de yapılan ve türünün ilk örneği olan bu araştırma, PM2.5 maruziyetinin doğrudan merkezi sinir sistemini etkileyerek beyin fonksiyonlarını bozduğunu gösterdi. Pennsylvania Üniversitesi'nden araştırmacılar, 1999-2022 yılları arasında 11 ABD eyaletinde ölen ve demans teşhisi konmuş 602 kişinin otopsi raporlarını inceledi. Analizler, PM2.5'e yıllık ortalama her 1 mikrogram/metreküp artışla maruz kalan bireylerin beyinlerinde Alzheimer ile ilişkili tau ve amiloid proteinlerinin yayılımının yüzde 17 arttığını ortaya koydu.

Bu proteinlerin beyinde birikerek plak ve düğümler oluşturması, Alzheimer hastalığının belirgin semptomlarına yol açıyor. PM2.5 partikülleri, araç egzozları, odun sobaları ve bazı endüstriyel faaliyetlerden kaynaklanıyor. Akciğerlere ve kana ulaşabilen bu partiküller gözle görülemeyecek kadar küçük. Geçtiğimiz yıl yayımlanan bir başka araştırma ise, Alzheimer vakalarının neredeyse yarısının çocukluktan itibaren önlenebilir 14 yaşam tarzı faktörüne bağlı olduğunu göstermişti. Frontiers dergisinde yayımlanan veriler, 1990-2019 yılları arasında Alzheimer ve diğer demans türlerinin görülme oranının yüzde 148, vaka sayısının ise yüzde 161 arttığını belirtti. Uzmanlar, bu artışta yaşlanan nüfusun büyük rol oynadığını vurguluyor.