Gazze'de açlık silah olarak kullanılıyor: BM raporları ve insan hakları savunucularının uyarıları

Gazze'de barış umutları devam ederken, bölge halkı ağır bir açlık sorunuyla karşı karşıya. İsrail'in uyguladığı politikaların, Filistinlileri aşağılamak, zayıflatmak, göçe zorlamak ve öldürmek amacıyla açlığı bir silah olarak kullandığı belirtiliyor. Bölgedeki tarım arazilerinin yok olması, barış sağlansa bile halkın uzun yıllar toparlanmasını zorlaştıracak.

2023 Ekim ayında başlayan Gazze operasyonlarında açlığın önemli bir araç olarak kullanıldığı vurgulanıyor. Birleşmiş Milletler destekli bir girişimin Ağustos ayında yayımladığı rapora göre, İsrail'in yaklaşık iki yıldır sürdürdüğü savaş, Gazze'nin bazı bölgelerini "insan yapımı" kıtlığa sürükledi. Bu durum, Filistinlilerin bombardıman, kitlesel yerinden edilme ve hastalıklar altında hayatta kalma mücadelesini daha da derinleştirdi. CNN'in detaylı analizleri, İsrail'in açlığı nasıl bir strateji olarak kullandığını ortaya koyuyor. IPC'nin (Entegre Gıda Güvenliği Evre Sınıflandırması) raporu, Hamas'ın 7 Ekim 2023 saldırıları sonrası İsrail'in Gazze'ye düzenlediği operasyona yönelik uluslararası tepkiyi artırdı. IPC, 2025 yılı Eylül ayı sonuna kadar Gazze nüfusunun yaklaşık üçte birinin kıtlık koşullarıyla karşı karşıya kalacağını öngörüyor. Gazze vilayetinde yarım milyondan fazla insanın "açlık, yoksulluk ve ölüm" döngüsüne mahkûm edildiği de raporlarda yer alıyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Hamas'ın "kalan kalelerinden" birini hedef aldığını belirttiği Gazze Şehri'ne yönelik İsrail saldırıları, insan hakları savunucularına göre açlık çeken Filistinlilere yönelik yardım operasyonlarını sekteye uğratıyor.

BM'nin gıda hakkı özel raportörü Michael Fakhri, İsrail'in uluslararası hukuku ihlal ederek açlığı "Filistinlilere karşı bir silah olarak" kullandığını savunuyor. Fakhri, 28 Ağustos'ta CNN'e verdiği demeçte, "İsrail, Gazze'deki Filistinlileri aşağılamak, zayıflatmak, yerinden etmek ve öldürmek için yiyecek ve yardımı bir silah olarak kullanıyor." ifadelerini kullandı. İsrail ise IPC'nin bulgularını reddederek, raporun "yanlış" ve "Hamas kaynaklı kısmi, taraflı" verilere dayandığını iddia ediyor. Netanyahu, ofisinden yaptığı açıklamada, BM destekli raporu sert bir dille eleştirerek, "İsrail'in açlık politikası yok." iddiasında bulundu. Buna karşın yardım kuruluşları, İsrail'in özellikle Gazze Şehri çevresinde savaşı yoğunlaştırmasının Filistinlilerin yaşadığı sıkıntıları daha da artırdığını belirtiyor. IPC, kıtlığın 2025 yılı eylül ayı sonuna doğru Gazze'nin orta kesimindeki Deyr el-Belah'a ve daha güneyde Han Yunus'a yayılacağını ve yaklaşık 641 bin kişiyi etkileyeceğini öngörüyor. Haziran 2026'ya kadar beş yaşın altındaki en az 132 bin çocuğun akut yetersiz beslenmeden muzdarip olması bekleniyor, bunların arasında ölüm riski yüksek olan 41 binden fazla çocuğun da ciddi vakalar yaşayacağı belirtiliyor. Gıda güvensizliğinin ciddiyetini ölçmek için kullanılan beş aşamalı bir gösterge olan IPC'ye göre, kıtlık ancak belirli eşikler karşılandığında ilan edilebilir. İsrail, IPC'yi kıtlık ilanı için akut yetersiz beslenen çocukların ikinci eşiğini düşürmekle suçladı; IPC ise bu iddiayı reddetti. Araştırmacılar, çocuklarda yetersiz beslenmeyi değerlendirmek için boy ve kilo, orta üst kol çevresi gibi üç yöntem kullanıyor. IPC, 2019'dan beri kullanılan orta üst kol çevresi ölçümünü, altı ila 59 aylık çocukların en az yüzde 15'inin çevresinin 125 mm'den az olduğunu veya ödem olduğunu belirlemek için kullandığını CNN'e belirtti. IPC, CNN'e kıtlık sınıflandırması için eşiklerin "standart olduğunu ve Gazze için değiştirilmediğini" söyledi ve MUAC ölçütünün "en sık kullanılan ölçüm olduğunu ve ölüm sonuçlarıyla güçlü bir korelasyona sahip olduğunu" ve bu on yılda Sudan ve Güney Sudan'daki kıtlık sınıflandırmalarında da kullanıldığı bilgisini verdi.

İnsan hakları savunucuları, İsrail'in sağlık altyapısını tahrip etmesi ve yoğunlaşan düşmanlıkların, Gazze'deki kıtlığın tüm boyutlarıyla belgelenmesi çabalarını engellediğini söylüyor. Gazze Sağlık Bakanlığı, 1 Ekim'de yaptığı açıklamada, 700 günden fazla süren savaşın ardından 151'i çocuk olmak üzere 455 Filistinlinin yetersiz beslenme veya açlıktan öldüğünü bildirdi. Bakanlık, IPC'nin 15 Ağustos'ta kıtlığı doğrulamasından bu yana toplam ölüm sayısının 177'sinin yetersiz beslenme veya açlıktan öldüğünü belirtti. BM ve yardım kuruluşları, İsrail'in gecikmiş onaylar, zorlu sınır kontrolleri ve keyfi olarak reddedilen yardımlar gibi geniş bürokratik engel ağının, sınırın diğer tarafına ulaşan yardım miktarını azalttığını ve gıda maliyetlerinin hızla artmasına neden olduğunu söylüyor. ABD'li Demokrat Senatörler Chris Van Hollen ve Jeff Merkley, 2025 yılı ağustos ayı sonlarında bölgeyi ziyaret ettikten sonra Netanyahu hükümetinin "Gazze'yi Filistinlilerden etnik temizlikle temizleme planı uyguladığı" uyarısında bulunmuş ve İsrail'i, yiyeceği "savaş silahı olarak kullanmakla" suçlamıştı. İsrail ise bu iddiaları reddetmişti. 11 Eylül'de yayımlanan raporda, "Gezimizin bulguları, Netanyahu hükümetinin Gazze'deki savaşının Hamas'ı hedef almanın çok ötesine geçerek oradaki Filistinlilere toplu cezalar uygulamaya ve hayatlarını sürdürülemez hale getirmeye kadar gittiği kaçınılmaz sonucuna varıyor," denildi. "Bu nedenle insani yardımların ulaştırılmasını kısıtlıyor." İsrailli yetkililer, BM'yi Gazze sınırında araçların "toplanmadığını" belirterek, BM'yi araçların Gazze'ye girişini koordine etmemekle suçladı. Ancak BM Filistinli Mülteciler Ajansı'nın Gazze'deki İşler Müdürü Vekili Sam Rose, Gazze'ye giren ve çıkan mallar üzerinde neredeyse tam yetkiye sahip olan İsrail'in, bölgeye giren gıdanın hacmini, türünü ve genel akışını "kalorisine" kadar kontrol ettiğini söylüyor. Rose, "Sistemin sorunsuz çalışması amaçlanmamıştır" dedi. BM'nin Haziran ayındaki raporuna göre, Filistinliler 2025 yılı mayıs ayı itibarıyla günde sadece bin 400 kalori tüketiyordu; bu da "bir insan vücudunun hayatta kalmak için ihtiyaç duyduğu kalorinin yüzde 67'sine" denk geliyor. Normalde 2 bin 300 kaloriye gereksinim var. ABD ve İsrail destekli Gazze İnsani Yardım Vakfı, Mayıs ayında, güney Gazze'de bir tanesi hariç hepsi özel askeri yüklenicilere dayanan ve büyük ölçüde BM öncülüğündeki 400 merkezin yerini alan, bölgede beş dağıtım merkezi işletmeyi planlayan bir program başlattı. Yardım ve sağlık çalışanları, Gazze'ye gıda ulaştırmanın GHF noktaları ve uçaklardan yardım paleti bırakma gibi diğer yöntemlerinin birçok Filistinli için insanlık dışı ve erişilemez olduğunu, onları yaralanmaya veya ölüme maruz bıraktığını söylüyor. Ancak bu merkezlere gitmek isteyenler de öldürüldü. BM, 10 Eylül'de yaptığı açıklamada, 27 Mayıs ile 9 Eylül arasında "askeri ikmal noktalarının yakınında" en az bin 172 kişinin öldürüldüğünü ve konvoy ikmal güzergahlarında yaklaşık bin kişinin daha hayatını kaybettiğini belirtti. Ağustos ayında BM uzmanları, Gazze'de GHF tarafından işletilen noktaların derhal kapatılması çağrısında bulunmuş ve İsrail güçlerini yardım arayan insanlara "ayrım gözetmeksizin ateş açmakla" suçlamıştı. Savunucular, merkezlerin kadınlar, çocuklar, engelliler ve yaşlı Filistinliler için "özellikle zor" erişime sahip olduğu konusunda uyardı. GHF, Gazze'deki çalışmalarını savundu ve Eylül ayının başlarında Gazze'de "müdahale olmaksızın büyük ölçekte" gıda dağıtımı yapabilen tek kuruluşun kendileri olduğunu ileri sürdü. BM'ye göre, İsrail'in Gazze'ye iki yıldır sürdürdüğü saldırılar sonucunda 28 Temmuz itibarıyla ekilebilir ve hasarsız tarım arazilerinin yalnızca yüzde 1,5'u kalmıştı. Bu da Filistinlilerin ürün yetiştirmesini büyük ölçüde engellemişti. Bu yıkım, İsrail'in balık avlama yasağı ve kuzeyde yoğunlaşan saldırılarla birleşince, yüz binlerce yerinden edilmiş Filistinlinin erişebildiği gıda kaynakları daha da kısıtlandı. BM özel raportörü Fakhri, "İsrail'in açlık taktiklerini Gazze'nin kuzeyine odaklaması tesadüf değil," dedi. "İnsanları Gazze'nin kuzeyinden güneyine sürme niyetlerini açıkladılar... Tıpkı şimdi olduğu gibi, açlık kampanyalarının Gazze Şehri'ne odaklanması, işgal planlarıyla örtüşüyor."