ORKUN YAZITLARI'NDA ÜÇ ERDEM

Orkun Yazıtları’nı Atalar bundan (en az) 1400 yıl önce taşlara yazdılar. Yitip gitmesin, gelecekler okusun, geleceklerini aydınlatsın istediler.

Orkun Yazıtları’nda TANRI TEK’tir denildi. TEK olan TANRI’dır. TANRI SONSUZ GÖK’tür.

GÖKYÜZÜ, YERYÜZÜ ve KİŞİ bir bütündür. Kim, iyiliklerle bu bütünlüğe erişirse o yaşarken iyi yaşar; ölünce UÇMAK’a ulaşır. Kim, kötülüklerle bu bütünlükten uzaklaşırsa yaşarken dirliği kötü olur, ölünce aşağılara gider, yeri TAMU olur.

İyi olmak erdemli olmak demektir.

Orkun Yazıtları’nda üç erdemden söz edilir:

1- BİLGE OLMAK

2- ALP OLMAK

3- TÜZ OLMAK

İl’i ve Budun’u yükselten kağanlardan Orkun’daki Kültigin Yazıtı’nda şöyle söz edilir:

Bilge Kağan ermiş.

Buyruk, yime bilge ermiş erinç, Alp ermiş, erinç.

Begleri yime budunı yime Tüz ermiş.

Anı üçün İlig ança tutmış erinç.

Atalar bize yükselme dönemlerinin üç erdemini söylüyor:

1- Kağanlar BİLGE olmalı. Bilge öncelikle bilgili olmak demektir. BİLGE kavrayışlı olmaktır. BİLGE işlerinde bilgilerinden yararlanmasını bilenlere denilir. Böyle Kağanlar olursa BUDUN yükselmeye başlar. Ama yetmez!

BİLGE olan kağanın yanındaki görevliler de BİLGE olmadır. Yine yetmez!

KAĞAN, bilge olmalı, yanındakiler de bilge olmalı yine begler ve budun da bilge olmalıdır.

Böylece, Bilgelikle budun yükselmeye başlar. Ama yetmez!

2- Kağanın yardımcıları, begler ve budun ALP olmalıdır.

Alp olmak yiğit olmaktır, yürekli olmaktır, dirençli olmaktır, atılgan yani girişimci olmaktır.

Bilgelik ve Alplik budunun yükselmesi için yeter mi? Yetmez, TÜZ olmak ve TÜZSÜZ olmamak da gerekir.

3- Kağanların TÜZ olmaması düşünülemez bile. Buyruk, begleri, budun TÜZ olmalıdır. Kağanın yanındakiler, yardımcıları, begler ve budunun kendisi de TÜZ olmalıdır.

TÜZ olmak, düzgün olmaktır, dürüst olmaktır; insanlara, hayvanlara, canlılara, cansızlara, iyilik yapmak, kötülük yapmamaktır. Tüz olmak kimsenin canına, malına, ırzına, namusuna, onuruna göz dikmemek, kimseye zarar vermemektir.

Tüz olmak kimseden haksız kazanç sağlamamaktır. Bir kişinin malını, akçasını, haksız elde eden yazukludur (günahkâr), ama kamunun malını haksız yere kendisine mal eden bütün budundan çalmış olur, karşılığı ölümdür.

Bilimsiz kötü kağanlar budunun başına geçerse yanındakiler de bilimsiz ve kötü olur, begler ve budun da bozulur. Sonuç kölelik olur.

Kültigin Yazıtı'nda bu durum şöyle anlatılır:

Bilimsiz, kötü kağan budunun başına geçti. Yardımcıları da bilgisiz yine kötü idiler. Begler ve budun TÜZSÜZ olduklarından, Türk Budunu devletini yitirdi. Tabgaç Buduna kul oldular. Elli yıl böyle sürdü.

Sonra mı?

Sonra BİLGE ve ALP Kağanlar geldi. Yardımcıları da bilge, alp ve tüz idiler. Begler ve Budun da alp ve tüz oldu.

TÜRK TÖRESİNE GÖRE BUDUN DİRİLTİLDİ DEVLET YENİDEN KURULDU.

İşte Orkun Yazıtları’nda Ataların anlattığı üç erdemin kısa anlatımı budur: BİLGELİK, ALPLİK, TÜZLÜK.

YORUM EKLE