KUTAD GU BİLİGDE AKIL VE BİLİM

 Önümde 1285 sahifelik dev bir kitap var. Kabalcı Yayınevinden yayınlanmış olan Kutadgu Bilig… Yazarı Yusuf Has Hacip… Bugünkü Türkçeye çeviren Prof. Dr. Reşit Rahmeti Arat… Kutadgu Bilig, isterseniz Kutlu Bilgi deyin isterseniz Kutsal Bilim veya Mutluluk Veren Bilim… Adı ve içi olabildiğince tertemiz Türkçedir. Karahanlı Kağanlarından Tavgaç Uluğ Buğra Kara Han Ebu Ali Hasan Bin Süleyman Arslan Karahan’a yazılmış bir kitaptır.

Karahanlı Devletini kuran Satuk Buğra Han’dır. Bu devlet, ilk Müslüman Türk Devleti sayılır. Osmanlılar gerçekte bu devletin devamıdır. Yerleştikleri alan olarak Anadolu Selçuklularının devamı olsalar da… Selçuklular kendilerini daha çok Samanilerin devamı sayarlardı. Samaniler Farsça konuşurlardı. Ve bugünkü Tacik halkının oluşmasını sağlayan bir devlet idiler.

Osmanlılar kendilerini “Oğuz Karahan neslinden” sayarlardı… Resmi dilleri Türkçe idi. Son asırlarda içinde çok az Türkçe sözler olan garip bir dil yazmaya başlamış olsalar da…
Biz Kutadgu Bilig’e dönelim. Bu kitap, bugün elimizde bulunan İslami dönem başlangıcının şaheser bir eseridir… Bu kitabı bilmeyen ve okumayan Türk aydını işi gücü bırakıp önce bu kitabı okumalıdır. Okullarda belli bölümleri derslerde işlenmelidir.

Bundan bin yıl önce atalarımızın irfan birikimi ve kadim töreler hakkında bu kitaptan birçok bilgi edinmek mümkündür. Kutadgu Bilig’i “Mutlu Olma Bilgisi” diye de çevirirler. Öyleyse okuyalım, mutlu olalım…

Böylesine bir kitabı ortaya koyacak dil ile konuşan Türkler ne yazık ki Büyük Selçuklu döneminin başlarında daha Melikşah döneminde okullarda Farsça eğitime yönelmişler ve Türkçeden kopmuşlardır. Bu yüzden Anadolu Selçuklularında Padişahların adı eski Fars şahlarının adı olmuştur. Keykavus, Keykubat, Keyhüsrev…

Kutadgu Bilig’den bir bölümü seçip ilginize sunmak isterim. İnsanoğlunun değerinin “bilgi ve akıldan geldiğini” anlatan bölüm:

Tanrı insanı yarattı, seçti, yüceltti
Ona erdem verdi, bilim, kavrayış

Gönül verdi hem de dilini açtı
Ona güzel biçim verdi, güzel davranış

Bilim verdi yükseltti o gün
Anlayış verdi çözüldü düğüm

Tanrı kime verse anlayış bilim
O pek çok iyiliğe uzatır elin

Bilimi büyük bil anlayışı ulu
Bu ikisi yüceltir kulu

Bu söze tanık ol işte geldi söz
Bu sözü dinle budur sana öz

Anlayış nerde olsa ululuk olur
Bilim kimde olsa o büyük olur.

Anlayışlı olan bilimi bilir
Bilimi öğrenen dileğe erişir

Bilim manası bil nedir bilim
Bilimi bilen sağlıklı olur

Bilimsiz kişi hastalıklıdır
Tedavi olmazsa çabucak ölür

Yürü, ey bilimsiz, tedavi ol
Ey bilge bilgin, tedavici ol

Anlayış bir yular onu elde tut
Dileğine ulaş kalanı unut

Anlayış olsa yararı çoktur
Bilim bilse bilen aziz olur

Anlayış ile bütün işi yap
Bilim ile zamanını kap

Kutadgu Bilig elbette Karahanlıların biliminin doruk noktalarından. Ama kim bilir bir yerlerde daha neler var. Atabetül Hakayık’tan da başka… Bir yerlerden, Asya’nın bozkırlarındaki kurganlardan; Altayların, Uralların, Tanrı Dağlarının mağaralarından kim bilir daha neler çıkacak… Ya da kütüphanelerin tozlu raflarından…

YORUM EKLE