Güçlü Azerbaycan'ın güçsüz ve aciz diasporası

Nazim İbrahimov bu post gitmesinin vakti çoktan geçse de ...

Bu kez Azerbaycan diasporasından söz edeceğim. Daha doğrusu, Azerbaycan gibi ekonomik açıdan güçlü bir devletin güçsüz diaspora kuruluşlarının sefil durumundan.

Belirteyim ki, Azerbaycan diasporasının etkinliğinin organize olarak koordinasyonu, dünya Azerbaycanlılarının siyasi ve ideolojik birliğinin sağlanması amacıyla başkanın 2002 5 Temmuz tarihli fermanıyla Yurtdışında Yaşayan Azerilerle İş Devlet Komitesi oluşturuldu. Komitenin oluşturulması bu alanda olan sorunların giderilmesi yönünde önemli adımlar atmaya ve Azerbaycan diasporasının faaliyetlerini ulusal çıkarlarımızın gerçekleştirilmesi yönünde odaklamaya imkan verdi. Başkanımızın 2008 yılında imzaladağı sərəncamla Yurtdışında Yaşayan Azerilerle İş Devlet Komitesi temelinde Diasporadan Sorumlu Devlet Komitesi (DİDK) kuruldu. Aynı yıl kuruma Nazim İbrahimov başkanlık eder. Komite Başkanı'nın yurtdışında yaşayan Azerilerle çalışabilir bilmemesi, diasporamızın daha da seferber edilmesi yönündeki faaliyetleri ile ilgili defalarca eleştirel fikirler özellikli. Hatta çıkışlarının birinde Cumhurbaşkanı İlham Aliyev diaspora örgütlerini səfirliklərlə işbirliği yapmamakta kınadı. Gerçekten de, bugün Azerbaycan'ın yabancı ülkelerde diaspora örgütlerinin etkinliği tatmin edici değildir. Bu konuda komitenin faaliyetleri uygulama kabul edilemez. Genel olarak, komite temsilcileri ülkemizin sınırları dışında yaşayan soydaşlarımızın sorunlarının çözümüne yönelik büyük ölçekli projeler hayata geçirmezler. Devlet bütçesinden her yıl Diaspora İş Devlet Komitesi belli miktarda malzemenin ayrılmasına rağmen, yurtdışındaki diaspora kurumlarımızın etkinliği yok olmuştur. Bu açıdan Nazim İbrahimov eleştirilere tuş gelmesi doğaldır. Sadr'ın adı çalışma etkinliğinden daha çok iş konularında alıyor.

Bu konuda yerel basın çok yazdı. Örneğin, yazılıp ki, Türkiye'nin "Fox" TV kanalında Diaspora Meseleleri Devlet Komitesi Başkanı Nazim İbrahimovla ilgili oldukça dikkat çeken haber yayıldı. Bilgiye göre, Türk işadamı Hüseyin Kurtoğulları "VIP tekne" ("VIP yat") dizayn edip. İş adamı ile görüşen Nazım İbrahimov ise Kurtoğullarını Bakü'ye davet etti. Daha sonra komite başkanının Türkiye'den ne az ne de çok, düz 400 yat sipariş ettiği belirtiliyor. Yatlar gülləkeçirməz camlardan hazırlanmış ve onların içinde konfor ortamı var. Fakat sitede Yatlarında hangi amaçla sipariş edildiği hakkında bilgiler verilmedi ve daha çok satış amacıyla onların alınması versiyonu üzerinde durulmuştur. Görüldüğü gibi, komite başkanı görev borcundan çok, diğer işler. Onun adı zaman zaman çeşitli olaylarda alıyor. Oysa, bu devletin memuru olduğunu hatırlarsa, ona tahsis edilen işlere biraz da olsa vakit ayırsa, muhtemelen daha iyi olur.

N.İbrahimovun iş etkinliği beni ilgilendirmiyor, bu onun kendi işidir. Ben sadece Azerbaycan basınında onun perde arkası çalışmalarından yazılan sadece bir fakti gösterdim. Yazılan ve yazılmayan böyle olgular fazladır.

Beni daha çok rahatsız eden Diaspora Komitemizin faaliyetsizliği. Ekonomik yönden bizden kat kat geride kalan Ermenistan ve hatta Gürcistan xarisi diaspora alanında başarılara imza atmakta dayanıklıdırlar. Komitemiz ise bu konuda geriləyir, kendi üzerine düşen sorumluluğu idrak edemez. Vaktiyle milli lideri Haydar Aliyev diasporlarımızı örgütleyerek fikri ile hareket ederken, bu doğrultuda pratik, cesur adımlar atarken öne tamamen başka, ciddi hedefler koymuştu. Her bir yıllık toplantısında ya da yurtdışında temaslarında daima H. Aliyev'in dış politikasından ağızdolusu konuşan Komite Başkanı ve sorumluları peki neden milli yöneticinin önerilerini uygulamak istemiyorlar. Oysa bu alanda komiteye yeterince mali ayrılır.
Herhangi bir devletin kudretinin dünya çapında görünmesinde onun sadece dış diplomasisi değil, aynı zamanda diasporası müstesna rol oynuyor. Diaspora öyle bir önemli alandır ki, devletlerin güçlenmesinde, uluslararası nüfuzunun şekillenmesinde önemli yeri tutuyor. Daha bizim Diasporamız gibi yok. O da bir gerçektir ki, Avrupa'da bulunan diaspora kurumlarımız resmi olarak yaratılmışlardır. Ukrayna ve Gürcistan, Rusya'da da aynı durumdur. Azerbaycan'ın dış diaspora örgütleri arasında dayanışma, birlik yoktur. Bazı diaspora kurum rəhbərlərimizin amacı bu isim altında şahsi işlerini geliştirmektir. Açıkçası buna da nail olurlar. Adını açıklamak istemediğim Hollanda'daki diaspora örgütleri yöneticilerinin biri benimle oradakilere dedi ki, gücünü kişisel biznesinə yöneltti. Bir ayağı Avrupa ülkelerinde, öteki ayağı ise Rusya'da.

Bugün Azerbaycan'ın dış diaspora örgütleri sadece herhangi olağanüstü veyahut da bilinen işgal yıldönümleri ile ilgili toplantılarla akılda kalırlar. Önemli gün ve bayramlarda Azerbaycan'ın nimetlerini tebliğ ederler, işgal yıldönümlerinde ise beş on kişi toplanıp Ermenilerin işgalci politikasını pisləməklə kendi misyonlarını yerine getirmiş olarak kabul ederler. Azerbaycan diasporasının faaliyetleri bundan ibarettir. Ya da 5-6 gazetecinin hangi ülkeye seferlerini organize etmekle. Teki devletin bu alana ayırdığı ödenek hangi adreslere xərclənsin. Teki komitenin yıllık raporuna bu gibi verimsiz etkinliklerin hesabı da dahil edilsin. Komitenin diaspora alanımızda, dünya Azerbaycanlılarının dayanışması veyahut da Ermeni işgalçılığının ifşası ile ilgili öyle bir çalışmasının ürünü yoktur ki, onu örnek olarak kamuoyuna sunabilir bilelim.
Yurtdışındaki herhangi önleme Azerbaycan'dan sanat adamlarını götürmek, konser programları ile çıkış yapmak, yiyip içmek ne zamandan diaspora kuruculuğu alanına aittir, ne zamandan Azerbaycan gerçeklerinin dünyaya yayılması için önemli hizmet örneği olarak sayılabilir? Bu Komitenin yurtdışındaki şov programı senaryoları. Bugün diaspora kuruculuğu alanında oluşan kriz işte bu şovlarına sonucudur.

Çünkü bu alanda kriz yaranmamalıdır. Çünkü, Azerbaycan diplomasisinin sosyal güvencesi yeterince yüksektir. Ama bu demek değildir ki, devletin parası verimsiz önlemlere sarf edilmelidir. Bugün yabancı ülke büyükelçiliklerinde çalışan Azerbaycan diplomatlarının əməkhaqları ile Gürcü, Ermeni diplomatların aldığı əməkhaqlarını kıyaslamak bile olmaz. Bu nedenle bu alanda çalışanlar Azerbaycan'ın haklı işini daha geniş ve güçlü bir şekilde dünya kamuoyuna çatdırmalıdırlar.

Bir örnek vereyim: 2011 yılının Mayıs ayında Moskova'da yapılan BDT Devletleri Enstitüsü'nün 15 yıldönümü yubleyinə katıldım. BDT mekanı ve dış devletlerden 70'e yakın delegenin katıldığı tədbiin başlamasından biraz önce, enstitünün Kafkas bölümünün başkanı Felix Stanevski ile çay sofrası etrafında söhbətləşdim. F.Stanevski Rusya'nın tanınmış diplomatlarındandır, ülkesinin Gürcistan'daki Büyükelçisi görevinde çalıştı. Sohbet əsnasınsa diplomat Rusya'da faaliyet gösteren diaspora kuruluşları rahatsızlığını bildirdi. Sebebini sordum. Dedi: "Sizinkiler bize yakın durmak istemiyorlar. Sonra da diyorlar ki, Rusların bizi görmeye gözü yoktur. Ermeniler zaten bizimle işbirliği yapıyorlar. Onları tarafımıza çekmek bizim merakımız değildir. Peki Rusya'da faaliyet gösteren Azerbaycanlılar neden bizimle işbirliği yapmak istemiyorlar. Defalarca tedbirlerimize davet ettik, gelmiş değildirler. Ne de bizi kendi önlemlerine davet ediyorlar ".

Bu bir gerçektir ki, Rusya'daki Azeriler ülkenin sosyal-politik hayatında passivdirlər. Bizim oradaki diaspora kurumlarımız söz konusu enstitünün başkanı Duma'nın milletvekili olmuş K.Zatulinlə ilişkilerini yaxşılaşdırsaydı, onun davetini etkinliklerine yer etselerdi, az da olsa Azerbaycan gerçeklerini ona anladardılar, onu Ermeni pozisyonundan çəkindirərdilər. Zatulin gördü ki, Azerbaycanlılar ona yakın durmurlar, ona göre de Ermenilerle ilişkilerini iyileştirdi, başkanlığındaki enstitü onların yayılmacı politikasına hak kazandırdı. Bu günlerde Azerbaycan'da ziyarette bulunan ve yüksek düzeyde kabul edilen Duma'nın eski başkan sözcüsü V.Jirinovski de ayrıca. Ona da yakın getmirdik ...
Çünkü Rusya'daki diaspora kurumlarımız ancak kendi kişisel çıkarlarını gözetiliyor. Azerbaycan'da adını çekmek istemediğim solyönümlü parti başkanı bugün siyasetten vazgeçip Rusya'da otomobil biznesinə katıldı. Hatta bir kurum da yarattı. Sohbetinde bana söyledi, amacı bu örgüt adı altında iş ağını genişletmektir. Ona göre, burada herkes bu prensiple çalışır.

Diğer bir örnek: Rusya'da yapılan son başkanlık seçimlerinde Putin'e destek için oluşturulan Halk Cephesi'ne ülkede faaliyet gösteren bir Azerbaycan diasporası ve Azerbaycanlı iş adamı üye olmadı. Oysa bu listede Ermenilerin sayısı 50 yi geçmişti. Ermeniler bununla da Putin'e yakınlıklarını, onun iktidarda güçlendirilmesi isteğini bir kez daha ortaya koymuş oldular. Cumhurbaşkanlığı seçimi öncesi bu siyasi bir yürüyüş vardı, Azeriler ise bundan da istifade etmek istemediler. Çünkü bizim soydaşlarımızın çoğunluğunun amacı yaşadıkları ülkelerde Azerbaycan'ın çıkarlarını değil, kendi kişisel çıkarlarını savunmaktır.

Yabancı ülkelerde oluşturulan Azerbaycan örgütlerinin parçalanması süreci de Komitenin kötü faaliyetinin sonucu olarak kabul edilir. DAK-ın, Azerbaycan Federasyonu-İsveç (AFİ) parçalanması buna örnektir.

Ukrayna ve Rusya'da da diaspora kurumlarımız arasında ayrışma süreçlerine rastlandı. Oluşturulan Koordinasyon Merkezlerinin ise bir etkisi yoktur. Konuşurken Ukrayna'da ve Gürcistan'da 500 bin, Rusya'da ise 2 milyon Azeri'nin yaşadığını söyledi, onların sayı çokluğu ile iftihar ediyoruz. Uzağa getməyək, say çoxluğumuzla bu ülkelerde ne elde ettik? Ukrayna Radasında bir Azerbaycanlı Deputatımız yok, Gürcistan'da ise Azerbaycanlıların sorunlarının çözümü resmi Bakü'nün üstünde kaldı. Oluşturulan STK'lar onları bir araya toplamaya çalışıyor. Rusya'da ise her hafta sonu bir tabut gönderilir Azerbaycan'a. Her üç devlette diaspora kurumlarımız arasında "savaş" gidiyor.
İş ondadır ki, diaspora kurumlarımız bazen Türk kardeşlerimizin de tadına Yetmiyorlar, onlarla dayanışma gösteri etdirmirlər. Ne yapsınlar, kendi aralarında birlik var ki, bunu başkasına uygulama da yapsınlar?

Xatırlayırsızmı, bir süre önce ABD Kongresi'nde "Ermeni soykırımı" tasarısının görüşülmesi sırasında Azerbaycan diasporasının susması herkesi şoka düşürmüştü.
ABD'deki Türk-Amerikan Dernekleri Federasyonu Başkanı Günay Evinc "Akşam" gazeteye açıklamada, bu Azerbaycan diasporası bu kez Ermeni "soykırımı" Kongrede kabul ettirmek kampanyasına karşı hiçbir lobi faaliyetleri hayata geçirmemiştir. Onun anlattığına göre, Azerbaycan diasporasının temsilcileri oylama sırasında Kongre binası önünde de görülmemiştir.

Diaspora Komitesi fəaliyyətsizliyini öyle diaspora yöneticilerinin Azerbaycan basınına verdikleri açıqlamardan okuyalım.

Amerika Azerbaycanlılar Derneği Başkanı Tomris Azeri: "Gelin kendimizi kandırmayalım. Azerbaycan diasporası Amerika'da zayıftır. Ara sıra press-release yaymakla, mülakat vererek, boş boş konuşmakla biz güçlü olmayız. Bin bir parçaya bölünmüşük. Yeni yeni beş kişiyle toplum kuruyorlar. Ne yapmak istedikleri de kimseye belli değil. İşin en kötü tarafı ise bunların devletten maddi yardım almalarıdır. 2001 yılında rahmetli Haydar Aliyev bizi Bakü'ye topladı ve dedi ki, birlikte çalışın. Çalışın ki, birlik olsun, kuvvetli diaspora oluşturma, formalaşdırın. Ama biz onun istediklerini hayata keçiririkmi? Hayır. Bazen düşünüyorum ki, o hayatta olsaydı, şimdiki gibi durum oluşamazdı. Şimdi diaspora adı altında olan fırıldaqların hiçbiri olmazdı ".

Avrupa'da "Azerbaycan'ın Dostları" Derneği Başkanı Elman Mustafazade: "Bugün sadece Hollanda'da Ermenilerin Hollandalı, İngiliz, Rus dillerinde 10'dan fazla internet siteleri, bir kaç haber portalları yanı sıra, gazete ve dergileri yayın yapılıyor, çok ne yazık ki, Azerbaycan diasporası sadece Hollanda'da, tüm Avrupa'da neredeyse yoktur. 2-3 kişi ortaya düşüp güya diaspora çalışmasını götürüyor, birkaç kişi ise muhalefet görevini yerine getiriyor. Bugün ümimiyyətlə tüm Avrupa'da diasporamız perakende olarak faaliyet göstermektedir. Bir zamanlar zayıf saydığımız Gürcü diasporası son yıllarda hem siyasi, hem de ekonomik olarak güçlenip. İster Gürcüler, gerekse Ermeniler öğrenci potansiyelini ustaca kullanırlar. Biz ise yıllardır, geriye addımlayırıq. Sanki Azerbaycan diasporasının üzerinden siyah yeller esiyor. Son yıllarda diasporamız həmrəylikdən eser bile yok.
Her ay birkaç kez Hollanda, Belçika, Almanya, Polonya ve Litvanya'da oluyorum, bu ülkelerde eğitim alan eğitimli, siyasi süreçleri doğru tahlil eden, həqiqətlərimizlə ilişkin Ermeni diasporasına makul biçimde bilimsel yanıt vermeyi başaran yeterince gençlerimizin olduğunu görüyorum. Fakat Azerbaycan Diaspora Komitesi onların potansiyelini kullanmıyor. Son yıllarda Ermeniler kadın örgütlerini gücləndiriblər. Bizim etkinliklerinde ise ne kadınlar ne de öğrenci, gençler davet edilmiyor. İşte tüm etkinliklere yekəqarınlar kendileri deyip, kendileri de duyarlar. Uzak başı Bakü'den birkaç sorumlu davet etmekle şov gösteriyorlar. Azerbaycan'da tüm görevler bölgecilik ilkelerine dayanarak. Bu prensip diaspora alanına da şaiml bırakıldı. Çünkü Azerbaycan diasporasını ülkemizin her bir milleti temsil ediyor. Aksine bölgecilik diasporamızı yıkıma götürüyor. Ülkede personel reformları götürüldüğü bir dönemde Diaspora komitemiz hala yerinde sayıyor. Disapora Komitesine el taşımayın zamanıdır. Sözde kongre yaratmışlardır. Aslında ne Hollanda'da, ne Belçika'da, ne de Lüksemburg'da Azerbaycan Kongresi adında hiçbir resmi kurum yoktur. Komite yalancı bir kongre yaratıp kendi dostunu oraya atadı. Kongre sadece devletin malzemesini göğe savuruyor. Yaptığı iş ise yok. Belgelerde güya Hollanda'da 2 Türk okulu faaliyet gösteriyor. Oysa hiç biri yoktur. Sadece Haaqada Azerbaycan Türk Kültür Derneği sınırlı kapsamda faaliyet göstermektedir. Benim kimseye qısqınclığığ yoktur. Kim isətyrsə kendi akrabasına lap öyle Avrupa'da fabrika, fabrika açsın. Ancak diaspora işi ile yetenekli, eğitimli, entelektüel, bölgəçilikdən, Yerlibazlıq uzak soydaşlarımız meşgul olmalıdır. Bir kez bir Kongre yapmıştık. Beni de icracı direktör tayin etmişlerdi. Malum oldu ki, bunu ona göre yaratmışlardır ki, adı çıksın. Bu tür Konqreslərlə Avrupa'daki nice soydaşımızı "Kongre üyesi" bulundu! Diasporumuzu döndəriblər şova. Bir resmi Toplum yaratıyorlar, istediklerini başkan seçiyorlar, Azerbaycan'dan şarkıcı yol, eli bayraklı oxudurlar, şov yaratıyorlar ".

Belçika-Azerbaycan Evi'nin başkanı Bülent Gürçam: "Belçika'da yaşayan Azerbaycanlılar arasında birlik ve beraberlik yoktur. Soydaşlarımız tam tersine bölünmüş ve parçalanmış vəzyyətdədirlər. Ben, bunun da başlıca nedenlerinden biri Azerbaycan'ın Belçika Büyükelçiliği ve Diaspora İş Devlet Komitesi bu konuya dikkatle yanaşmaması. Ayrıca farklı toplumlar arasında ayrım yapılma eğilimi soydaşlarımızın parçalanmasına, birlik ve beraberliğin bozulmasına yol açıyor. Azerbaycan diasporası içinde bir takım sorunlar mevcuttur. Bu sırada sahibsizlik, onlara gereken özenin gösterilmemesi ve diaspora örgütleri ile ilişkilerin olmaması başlıca sorunlar olarak kabul edilebilir. Aynı zamanda diaspora örgütleri, onların gördüyüişlər hakkında bilgilerin olmamasını da bu sıraya ait mümkündür. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in defalarca demesine rağmen bu işle uğraşan ilgili kurum ve kuruluşlar Maalesef ki, kendi üzerlerine düşen görevleri yerine etmiyorlar. Eğer belirttiğim sorunlar düzəlməsə Azerbaycan diasporasında sorunlarımız her zaman olacaktır. "

New York'ta faaliyet gösteren aktif diaspora temsilcimiz Mehriban Nasip: "Toplum ve kuruluşların sayılarının çok olması bizi ne kadar sevindirirsə de bazı şeyler bizi çok üzüyor. Bazı gençlerimiz hakkında zaman zaman dediğim çok büyük təssüflə sözünü bir daha tekrar etmek stəyirəm. Çok maalesef bizim diaspora yöneticilerinin bazıları kendi kişisel çıkarlarını milletimizin ve vatanımızın çıkarlarından üstün tutuyorlar. Ne yazık ki, biz hala "ben" den çıkıp "biz" olabilir değiliz. Bu birleşebilir bilmemek ise bir çok yerde kendini gösterir ".

Mirkazım Seyidov: "Biz kendi diaspora işimizi bu seviyede kurabilir değiliz, bizi siyasi güç olarak tanımıyorlar. Burda durup ne kadar desek ki, güçlü Diasporamız var, nailiyyətlərimiz var, kendimizi kandırmış oluruz. Derinden bakınca, işimizi incelediğimizde görürüz ki, biz yerel hükümetlere etkileyecek siyasi yürürlüğe dönüşebilir değiliz.
Bunun da birçok sebebi var. Ben hatırlatmak istiyorum Sayın İlham Aliyev'in diasporanın son qurultayındakı çıkışını. 2011 yılında Sayın Cumhurbaşkanı bu nedenleri açıkladı. Başkanımızın da belirttiği gibi, öncelikle bu, yerel diaspora kuruluşlarının kendi aralarında var olan sorunu ve onların bir araya gelememesi nedeniyle. İkinci bir neden Azerbaycan'ın yurtdışındaki büyükelçilikleri ve konsoloslukların yerel diaspora kurumlarına farklı yaklaşımı, onları "dogmalar" ve "yabancılara" bölümü ile ilgilidir. Ki bu dağılım ulusal çıkarlara değil, kişisel çıkarlara dayanıyor. Sonuçta farklı yerlerde olan diaspora kurumlarında Azerbaycan hükümetine güvensizlik yaratıyor. Hem de "dogmalar" ve "yabancılara" bölünen diaspora teşkilatları arasında çatışmalara neden oluyor. Bu da tabii ki, diasporayı zayıflatıyor, işini aksatıyor.
Rusya'nın regionlarındakı diaspora kuruluşlarının çoğunluğu çeşitli kavimlere, yerlibaz kuruluşlara benziyor. Naxçıvanlıların bir örgütü var, ucarlıların bir örgütü, Ermenistan'dan gelenlerin bir örgütü ve sair. Bunların her biri diaspora teşkilatının oluşturulmasında kendini birinci bulur. Sanıyorlar mı ki, tüm diasporalar onların etrafında birleşirse daha büyük başarılar elde etmek olur. Ortak payda gelemiyorlar. Bunun da birinci nedeni benim-mənəmlikdirsə, ikinci nedenini yaşadığımız devletin halklarına entegre olunmamağımızdır ".

Diaspora sorunlarımızı zikretmekle bitmez. 12 yılda bu alanda sorunlarımız devam ediyorsa, komitenin yapılarında acil reformlar yapılmalıdır. Güçlü devletin güçlü diasporası ve bu alana sorumlu olanlar da güçlü, deneyimli kadrolar olmalıdır. Özellikle de küreselleşen dünyanın siyasi renklerinin karıştığı bir dönemde. Nazim İbrahimov bu post gitmesinin vakti çoktan geçse de ...

Şimdi de geç değil
...



--------------------------------------------------------------------------------------------------

Güclü Azərbaycanın gücsüz və aciz diasporası

 Nazim İbrahimovun bu postdan getməsinin vaxtı çoxdan keçsə də…

Bu dəfə Azərbaycan diasporasından bəhs edəcəm. Daha doğrusu, Azərbaycan kimi iqtisadi cəhətdən güclü bir dövlətin gücsüz diaspor təşkilatlarının acınacaqlı vəziyyətindən.

Qeyd edim ki, Azərbaycan diasporunun fəaliyyətinin mütəşəkkil qaydada əlaqələndirilməsi, dünya azərbaycanlılarının siyasi və ideoloji birliyinin təmin olunması məqsədilə prezidentin 2002-ci il 5 iyul tarixli fərmanı ilə Xaricdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş üzrə Dövlət Komitəsi yaradıldı. Komitənin yaradılması bu sahədə olan problemlərin aradan qaldırılması istiqamətində əhəmiyyətli addımlar atmağa və Azərbaycan diasporunun fəaliyyətini milli maraqlarımızın gerçəkləşdirilməsi istiqamətində mərkəzləşdirməyə imkan verib. Prezidentin 2008-ci ildə imzaladağı sərəncamla Xaricdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin əsasında Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi (DİDK) yaradılıb. Həmin ildən quruma Nazim İbrahimov sədrlik edir. Komitə sədrinin xaricdə yaşayan azərbaycanlılarla işləyə bilməməsi, diasporamızın daha da səfərbər edilməsi istiqamətindəki fəaliyyəti ilə bağlı dəfələrlə tənqidi fikirlər səsləndirilib. Hətta çıxışlarının birində ölkə başçısı İlham Əliyev diaspor təşkilatlarını səfirliklərlə əməkdaşlıq etməməkdə qınayıb. Həqiqətən də, bu gün Azərbaycanın xarici ölkələrdə diaspor təşkilatlarının fəaliyyəti qənaətbəxş deyil. Bu məsələdə komitənin fəaliyyəti məqbul hesab oluna bilməz. Ümumiyyətlə, komitə nümayəndələri ölkəmizin hüdudlarından kənarda yaşayan soydaşlarımızın problemlərinin həllinə yönələn irimiqyaslı layihələr həyata keçirmirlər. Dövlət büdcəsindən hər il Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinə müəyyən miqdarda vəsaitin ayrılmasına baxmayaraq, xaricdəki diaspor təşkilatlarımızın fəaliyyəti yox dərəcəsindədir. Bu baxımdan Nazim İbrahimovun tənqidlərə tuş gəlməsi təbiidir. Sədrin adı iş fəaliyyətindən daha çox biznes məsələlərində hallanır. 

Bu barədə yerli mətbuat çox yazıb. Məsələn, yazılıb ki,  Türkiyənin "Fox" TV kanalında Diaspor Məsələləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Nazim İbrahimovla bağlı olduqca diqqət çəkən xəbər yayılıb. Məlumata görə, türkiyəli iş adamı Hüseyn Kurtoğulları "VIP tekne" ("VİP yaxta") dizayn edib. İş adamı ilə görüşən Nazim İbrahimov isə Kurtoğullarını Bakıya dəvət edib. Daha sonra komitə sədrinin Türkiyədən nə az, nə də çox, düz 400 yaxta sifariş etdiyi bildirilir. Yaxtalar gülləkeçirməz şüşələrdən hazırlanıb və onların içində komfort şərait var. Lakin saytda yaxtaların hansı məqsədlə sifariş edildiyi barədə bilgilər verilməyib və daha çox satış məqsədilə onların alınması versiyası üzərində dayanılıb. Göründüyü kimi, komitə sədri vəzifə borcundan çox, digər işlərlə məşğuldur. Onun adı zaman-zaman müxtəlif hadisələrdə hallanır. Halbuki, bu dövlətin məmuru olduğunu xatırlasa, ona həvalə edilən işlərə azacıq da olsa vaxt ayırsa, yəqin ki, daha yaxşı olar.

 N.İbrahimovun biznes fəaliyyəti məni maraqlandırmır, bu onun öz işidir. Mən sadəcə Azərbaycan mətbuatında onun pərdəarxası işlərindən yazılan yalnız bir fakti göstərdim. Yazılan və yazılmayan belə faktlar çoxdur.  

Məni daha çox narahat edən Diaspor Komitəmizin fəaliyyətsizliyidir. İqtisadi cəhətdən bizdən qat-qat geridə qalan Ermənistan və hətta Gürcüstan xarisi diaspor sahəsində uğurlara imza atmaqda davamlıdırlar. Komitəmiz isə bu məsələdə geriləyir,  öz üzərinə düşən məsuliyyəti dərk etmir. Vaxtilə ümummilli lideri Heydər Əliyev diasporlarımızı təşkilatlandırmaq ideyası ilə çıxış edərkən, bu istiqamətdə əməli, cəsarətli addımlar atarkən qarşıya tamamilə başqa, ciddi məqsədlər qoymuşdu. Hər bir illik toplantısında və yaxud da xaricdə keçirdiyi görüşlərdə daim H.Əliyevin xarici siyasətindən ağızdolusu danışan Komitə sədri və məsulları bəs nədən ümummilli liderimizin tövsiyyələrini həyata keçirmək istəmirlər. Halbuki bu sahədə komitəyə yetərincə maliyyə ayrılır.

Hər hansı bir dövlətin qüdrətinin dünya səviyyəsində görünməsində onun təkcə xarici diplomatiyası deyil, həm də diasporası müstəsna rol oynayır. Diaspora elə bir vacib sahədir ki, dövlətlərin güclənməsində, beynəlxalq nüfuzunun formalaşmasında əsas yeri tutur. Daha bizim diasporamız kimi yox. O da faktdır ki, Avropada olan diaspor təşkilatlarımız formal olaraq yaradılıblar. Ukrayna və Gürcüstan, Rusiyada da eyni vəziyyətdir. Azərbaycanın xarici diaspor təşkilatları arasında həmrəylik, birlik yoxdur. Bəzi diaspor təşkilat rəhbərlərimizin məqsədi bu ad altında şəxsi bizneslərini inkişaf etdirməkdir. Açığı buna da nail olurlar. Adını açıqlamaq istəmədiyim Hollandiyadakı diaspor təşkilatları rəhbərlərinin biri mənimlə söhbətimdə dedi ki, gücünü  şəxsi biznesinə yönəldib.  Bir ayağı Avropa ölkələrində, o biri ayağı isə Rusiyadadır.

Bu gün Azərbaycanın xarici diaspor təşkilatları yalnız hansısa əlamətdar və yaxud da məlum  işğal ildönümləri ilə bağlı toplantılarla yadda qalırlar. Əlamətdar gün və bayramlarda Azərbaycanın nemətlərini təbliğ edirlər, işğal ildönümlərində isə beş-on nəfər yığılıb ermənilərin işğalçılıq siyasətini pisləməklə öz missiyalarını yerinə yetirmiş hesab edirlər. Azərbaycan diasporasının fəaliyyəti bundan ibarətdir. Ya da 5-6 jurnalistin hansısa ölkəyə səfərlərini təşkil etməklə. Təki dövlətin bu sahəyə ayırdığı vəsait hansısa ünvanlara xərclənsin. Təki komitənin illik hesabatına bu kimi səmərəsiz tədbirlərin hesabı da daxil edilsin. Komitənin diaspor sahəmizdə, dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi və yaxud da erməni işğalçılığının ifşası ilə bağlı elə bir işinin nəticəsi yoxdur ki, onu nümunə kimi ictimaiyyətə təqdim edə bilək.     

Xaricdəki hansısa tədbirə Azərbaycandan incəsənət adamlarını aparmaq, konsert proqramları ilə çıxış etmək, yeyib-içmək nə vaxtdan diaspor quruculuğu sahəsinə aiddir, nə vaxtdan Azərbaycan həqiqətlərinin dünyaya yayılması üçün önəmli xidmət nümunəsi kimi sayıla bilər? Bu Komitənin xaricdəki şou proqramı ssenariləridir. Bu gün diaspor quruculuğu sahəsində yaranan böhran məhz bu şouların nəticəsidir.

Axı bu sahədə böhran yaranmamalıdır. Çünki, Azərbaycan diplomatiyasının sosial təminatı kifayət qədər yüksəkdir. Amma bu, o demək deyil ki, dövlətin pulu səmərəsiz tədbirlərə sərf olunmalıdır. Bu gün xarici ölkə səfirliklərində çalışan Azərbaycan diplomatlarının əməkhaqları ilə gürcü, erməni  diplomatların aldığı əməkhaqlarını müqayisə etmək belə olmaz. Ona görə də bu sahədə çalışanlar Azərbaycanın haqq işini daha geniş və güclü şəkildə dünya ictimaiyyətinə çatdırmalıdırlar.

Bir misal çəkim: 2011-ci ilin mayında Moskvada təşkil olunan  MDB Dövlətləri İnstitutunun 15 illiyi yubleyinə qatıldım. MDB məkanı və kənar dövlətlərdən 70-ə yaxın nümayəndənin iştirak etdiyi tədbiin başlanmasından bir qədər öncə, institutun Qafqaz bölməsinin rəhbəri Feliks Stanevski ilə çay süfrəsi ətrafında söhbətləşdim. F.Stanevski Rusiyanın tanınmış diplomatlarındandır, ölkəsinin Gürcüstandakı səfiri vəzifəsində çalışıb. Söhbət əsnasınsa diplomat Rusiyada fəaliyyət göstərən diaspor təşkilatlardan narazılığını bildirdi. Səbəbini soruşdum. Dedi: “Sizinkilər bizə yaxın durmaq istəmirlər. Sonra da deyirlər ki, rusların bizi görməyə gözü yoxdur. Ermənilər onsuz da bizimlə əməkdaşlıq edirlər. Onları tərəfimizə çəkmək bizim marağımızda deyil. Bəs Rusiyada fəaliyyət göstərən azərbaycanlılar niyə bizimlə əməkdaşlıq etmək istəmirlər. Dəfələrlə tədbirlərimizə dəvət etmişik, gəlməyiblər. Nə də bizi öz tədbirlərinə dəvət edirlər”.

Bu həqiqətdir ki, Rusiyadakı azərbaycanlılar ölkənin ictimai-siyasi həyatında passivdirlər.  Bizim ordakı diaspor təşkilatlarımız adıçəkilən institutun rəhbəri Dumanın deputatı olmuş K.Zatulinlə münasibətlərini yaxşılaşdırsaydı, onun dəvətini qəbul edib tədbirlərində iştirak etsəydilər, az da olsa Azərbaycan həqiqətlərini ona anladardılar, onu ermənipərəst mövqeyindən çəkindirərdilər. Zatulin gördü ki, azərbaycanlılar ona yaxın durmurlar, ona görə də ermənilərlə münasibətlərini yaxşılaşdırdı, rəhbərlik etdiyi institut onların işğalçılıq siyasətinə haqq qazandırdı. Bu günlərdə Azərbaycanda səfərdə olan və yüksək səviyyədə qəbul olunan Dumanın keçmiş vitse-spikeri V.Jirinovski də həmçinin. Ona da yaxın getmirdik...

Çünki Rusiyadakı diaspor təşkilatlarımız ancaq öz şəxsi mənafelərini güdürlər. Azərbaycanda adını çəkmək istəmədiyim solyönümlü partiya sədri bu gün siyasətdən əl çəkib Rusiyada avtomobil biznesinə qoşulub. Hətta bir təşkilat da yaradıb. Söhbətində mənə bildirib ki, məqsədi bu təşkilat adı altında biznes şəbəkəsini genişləndirməkdir. Onun sözlərinə görə, burada hamı bu prinsiplə fəaliyyət göstərir.

Digər bir misal: Rusiyada keçirilən son prezident seçkilərində Putinə dəstək üçün yaradılan Xalq Cəbhəsinə ölkədə fəaliyyət göstərən heç bir Azərbaycan diasporu və azərbaycanlı iş adamı üzv olmadı. Halbuki həmin siyahıda ermənilərin sayı 50-ni keçmişdi. Ermənilər bununla da Putinə yaxınlıqlarını, onun hakimiyyətdə möhkəmlənməsi istəyini bir daha nümayiş etdirmiş oldular. Prezident seçkisi öncəsi bu siyasi bir gediş idi, azərbaycanlılar isə bundan da istifadə etmək istəmədilər. Çünki bizim soydaşlarımızın əksəriyyətinin məqsədi yaşadıqları ölkələrdə Azərbaycanın maraqlarını yox, öz şəxsi maraqlarını müdafiə etməkdir.    

Xarici ölkələrdə yaradılan Azərbaycan təşkilatlarının parçalanması prosesi də Komitənin yarıtmaz fəaliyyətinin nəticəsi kimi qəbul edilir. DAK-ın, Azərbaycan Federasyonu-İsveçın (AFİ) parçalanması buna misaldır.

Ukrayna və Rusiyada da diaspor təşkilatlarımız arasında da parçalanma proseslərinə rast gəlinib. Yaradılan Koordinasiya Mərkəzlərinin isə bir effekti yoxdur. Danışanda Ukraynada və Gürcüstanda 500 min, Rusiyada isə 2 milyon azərbaycanlının yaşadığını deyib, onlrın say çoxluğu ilə fəxr edirik. Uzağa getməyək, say çoxluğumuzla bu ölkələrdə nə əldə etmişik? Ukrayna Radasında bir azərbaycanlı deputatımız yoxdur, Gürcüstanda isə azərbaycanlıların problemlərinin həlli rəsmi Bakının üstündə qalıb. Yaradılan QHT-lər onları bir araya toplamağa çalışır. Rusiyada isə hər həftənin sonu bir tabut göndərilir Azərbaycana. Hər üç dövlətdə diaspor təşkilatlarımız arasında “müharibə” gedir.

İş ondadır ki, diaspor təşkilatlarımız bəzən türk qardaşlarımızın da dadına yetmirlər, onlarla həmrəylik nümayiş etdirmirlər. Necə də etsinlər, öz aralarında birlik var ki, bunu başqasına tətbiq də etsinlər?

Xatırlayırsızmı, bir müddət öncə  ABŞ Konqresində “erməni soyqırımı” layihəsinin müzakirəsi zamanı  Azərbaycan diasporunun susması hamını şoka salmışdı.

ABŞ-dakı Türk-Amerikan Dərnəkləri Federasiyasının prezidenti Günay Evinc “Axşam” qəzetə açıqlamasında deyib ki, Azərbaycan diasporu bu dəfə ermənilərin “soyqırımı” Konqresdə qəbul etdirmək kampaniyasına qarşı heç bir lobbi fəaliyyətləri həyata keçirməyib. Onun dediyinə görə, Azərbaycan diasporunun təmsilçiləri səsvermə zamanı Konqres binası qarşısında da görünməyib.

Diaspor Komitəsinin fəaliyyətsizliyini elə diaspor rəhbərlərinin Azərbaycan mətbuatına verdikləri açıqlamardan oxuyaq.

Amerika Azərbaycanlıları Cəmiyyətinin sədri Tomris Azəri: “Gəlin özümüzü aldatmayaq. Azərbaycan diasporu Amerikada zəifdir. Hərdənbir press-reliz yaymaqla, müsahibə verməklə, boş-boş danışmaqla biz güclü olmarıq. Min bir parçaya bölünmüşük. Təzə-təzə beş adamla cəmiyyət qururlar. Nə etmək istədikləri də heç kimə bəlli deyil. İşin ən pis tərəfi isə bunların dövlətdən maddi yardım almalarıdır. 2001-ci ildə rəhmətlik Heydər Əliyev bizi Bakıya topladı və tapşırdı ki, birlikdə işləyin. Çalışın ki, birlik olsun, qüvvətli diaspor yaradın, formalaşdırın. Amma biz onun istədiklərini həyata keçiririkmi? Xeyr. Bəzən düşünürəm ki, o həyatda olsaydı, indiki kimi vəziyyət yaranmazdı. İndi diaspor adı altında olan fırıldaqların heç biri olmazdı”.

Avropada “Azərbaycanın Dostları” Cəmiyyətinin sədri Elman Mustafazadə: “Bu gün təkcə Hollandiyada ermənilərin holland, ingilis, rus dillərində 10-dan artıq internet saytları, bir neçə xəbər portalları, eləcə də, qəzet və jurnalları nəşr edilir, çox təəssüflər olsun ki, Azərbaycan diasporu nəinki Hollandiyada, bütün Avropada yox dərəcəsindədir. 2-3 nəfər ortaya düşüb guya diaspora işini aparır, bir neçə nəfər isə müxalifət missiyasını yerinə yetirir. Bu gün ümimiyyətlə bütün Avropada diasporumuz pərakəndə şəkildə fəaliyyət göstərməkdədir. Bir vaxtlar zəif saydığımız gürcü diasporu son illər həm siyasi, həm də iqtisadi cəhətdən güclənib. İstər gürcülər, istərsə də ermənilər tələbə potensialından məharətlə istifadə edirlər. Biz isə neçə illərdir ki, geriyə addımlayırıq. Sanki Azərbaycan diasporunun üzərindən qara yellər əsir. Son illər diasporumuzda həmrəylikdən əsər-əlamət belə yoxdur.

Hər ay bir neçə dəfə Hollandiya, Belçika, Almaniya, Polşa və Litvada oluram, həmin ölkələrdə təhsil alan savadlı, siyasi prosesləri düzgün təhlil edən, həqiqətlərimizlə bağlı erməni diasporuna əsaslandırılmış formada elmi cavab verməyi bacaran kifayət qədər gənclərimizin olduğunu görürəm. Lakin Azərbaycanın Diaspora Komitəsi onların potensialından istifadə etmir. Son illər ermənilər qadın təşkilatlarını gücləndiriblər. Bizim tədbirlərdə isə nə qadınlar, nə də tələbə, gənclər dəvət edilmir. Elə bütün tədbirlərdə yekəqarınlar özləri deyib, özləri də eşidirlər. Uzaq başı Bakıdan bir neçə məsul dəvət etməklə şou göstərirlər.  Azərbaycanda bütün vəzifələr bölgəçilik prinsiplərinə söykənib. Bu prinsip diaspora sahəsinə də şaiml edilib. Axı Azərbaycan diasporasını ölkəmizin hər bir milləti təmsil edir.  Əksinə bölgəçilik diasporamızı məhvə aparır. Ölkədə kadr islahatları aparıldığı bir dönəmdə Diaspor Komitəmiz hələ də yerində sayır. Disapora Komitəsinə əl gəzdirməyin zamanıdır. Guya konqres yaradıblar. Əslində nə Hollandiyada, nə Belçikada, nə də Lüksemburqda Azərbaycan Konqresi adında heç bir rəsmi qurum yoxdur. Komitə yalançı bir konqres yaradıb öz dostunu ora təyin edib. Konqres yalnız dövlətin vəsaitini göyə sovurur. Gördüyü iş isə yoxdur. Sənədlərdə guya Hollandiyada 2 Azərbaycan məktəbi fəaliyyət göstərir. Əslində isə heç biri yoxdur. Yalnız Haaqada Azərbaycan Türk Kültür dərnəyi məhdud çərçivədə fəaliyyət göstərir. Mənim heç kimə qısqınclığığ yoxdur. Kim isətyrsə öz qohumuna lap elə Avropada fabrik, zavod açsın. Ancaq diaspor işi ilə bacarıqlı, savadlı, intellektual, bölgəçilikdən, yerlibazlıqdan uzaq soydaşlarımız məşğul olmalıdır. Bir dəfə bir Konqres yaratmışdıq. Məni də icraçı direktor təyin etmişdilər. Məlum oldu ki, bunu ona görə yaradıblar ki, adı çıxsın. Bu cür Konqreslərlə Avropadakı neçə-neçə soydaşımızı “Konqresmen” ediblər! Diasporumuzu döndəriblər şouya. Bir formal Cəmiyyət yaradırlar, istədiklərini sədr seçirlər, Azərbaycandan müğənni gətirib, əli bayraqlı oxudurlar, şou yaradırlar”.

Belçika-Azərbaycan  Evinin rəhbəri Bülənt Gürçam:Belçikada yaşayan azərbaycanlılar arasında birlik və bərabərlik yoxdur. Soydaşlarımız tam əksinə olaraq bölünmüş və parçalanmış vəzyyətdədirlər. Hesab edirəm ki, bunun da başlıca səbəblərindən biri Azərbaycanın Belçikadakı səfirliyinin və Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin bu məsələyə diqqətlə yanaşmamasıdır. Həmçinin ayrı-ayrı cəmiyyətlər arasında ayrıseçkilik edilmə tendensiyası soydaşlarımızın parçalanmasına, birlik və bərabərliyin pozulmasına gətirib çıxarır. Azərbaycan diasporu daxilində bir sıra problemlər mövcuddur. Bu sırada sahibsizlik, onlara lazım olan diqqətin göstərilməməsi və diaspor təşkilatları ilə əlaqələrın olmaması başlıca problemlər hesab edilə bilər. Eyni zamanda diaspor təşkilatları, onların gördüyüişlər barədə informasiyaların olmamasını da bu sıraya aid etmək mümkündür. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin dəfələrlə deməsinə baxmayaraq bu işlə məşğul olan müvafiq qurum və təşkilatlar təssüflər olsun ki, öz üzərilərinə düşən vəzifələri yerinə yetirmirlər.  Əgər qeyd etdiyim problemlər düzəlməsə Azərbaycan diasporunda problemlərimiz hər zaman olacaq”.

Nyu-Yorkda fəaliyyət göstərən fəal diaspor nümayəndəmiz Mehriban Nəsib: “Cəmiyyət və təşkilatların saylarının çox olması bizi nə qədər sevindirirsə də bəzi şeylər bizi çox kədərləndirir. Bəzi gənclərimiz haqqında zaman-zaman dediyim çox böyük təssüflə sözünü bir daha təkrar etmək stəyirəm. Çox təssuf ki, bizim diaspora rəhbərlərinin bəziləri öz şəxsi maraqlarını millətimizin və vətənimizin mənafeyindən üstün tuturlar. Təəssüf ki, biz hələ də “mən”dən çıxıb “biz” ola bilməmişik. Bu birləşə bilməmək isə bir çox yerlərdə özünü büruzə verir”.

Mirkazım Seyidov: “Biz öz diaspora işimizi bu səviyyədə qura bilməmişik, bizi siyasi qüvvə kimi tanımırlar. Burda durub nə qədər də desək ki, güclü diasporamız var, nailiyyətlərimiz var, özümüzü aldatmış olarıq. Dərindən baxanda, işimizi araşdıranda görərik ki, biz yerli hökumətlərə təsir göstərə biləcək siyasi qüvvəyə çevrilə bilməmişik.

Bunun da çox səbəbi var. Mən yadınıza salmaq istəyirəm cənab İlham Əliyevin diasporanın axırıncı qurultayındakı çıxışını. 2011-ci ildə cənab prezident bu səbəbləri açıqladı. Prezidentin də qeyd etdiyi kimi, ilk növbədə bu, yerli diaspora təşkilatlarının öz aralarında mövcud olan münaqişəsi və onların bir araya gələ bilməməsi ilə bağlıdır. İkinci bir səbəb Azərbaycanın xaricdəki səfirlikləri və konsulluqlarının yerli diaspora təşkilatlarına fərqli münasibəti, onları “doğmalara” və “yadlara” bölməsi ilə bağlıdır. Hansı ki, bu bölgü milli maraqlara deyil, şəxsi maraqlara söykənir. Nəticədə müxtəlif yerlərdə olan diaspora təşkilatlarında Azərbaycan hökumətinə inamsızlıq yaradır. Həm də “doğmalara” və “yadlara” bölünən diaspora təşkilatları arasında münaqişələrə səbəb olur. Bu da təbii ki, diasporanı zəiflədir, işini axsadır.
Rusiyanın regionlarındakı diaspor təşkilatlarının əksəriyyəti müxtəlif tayfalara, yerlibaz qurumlara oxşayır. Naxçıvanlıların bir təşkilatı var, ucarlıların bir təşkilatı, Ermənistandan gələnlərin bir təşkilatı və sair. Bunların hər biri diaspora təşkilatının yaradılmasında özünü birinci hesab edir. Elə hesab edirlər ki, bütün diasporalar onların ətrafında birləşsə daha böyük nailiyyətlər əldə etmək olar. Ortaq məxrəcə gələ bilmirlər. Bunun da birinci səbəbi mənəm-mənəmlikdirsə, ikinci səbəbini yaşadığımız dövlətin xalqlarına inteqrasiya olunmamağımızdır”.

Diaspor problemlərimizi sadalamaqla bitməz. 12 ildə bu sahədə problemlərimiz həll olunmursa, komitənin strukturlarında təcili islahatlar aparılmalıdır. Güclü dövlətin güclü diasporası və bu sahəyə məsul olanlar da güclü, təcrübəli kadrlar olmalıdır. Xüsusən də qloballaşan, dünyanın siyasi rənglərinin qarışdığı bir dönəmdə. Nazim İbrahimovun bu postdan getməsinin vaxtı çoxdan keçsə də… İndi də gec deyil…

YORUM EKLE