Gelişmişlik Kavramı ve Gelişmiş Ülkeler!

 “Gelişmişlik” kavramı Türk Dil Kurumu’nun Türkçe Sözlüğünde çok kısa bir ifade ile tanımlanmıştır. “Gelişmiş olma durumu”
 
Toplum için gelişmişlik ise bilim, teknik, sanat, toplumsal gönenç vb.de çok ileri olma.” diye tanımlanmaktadır.
 
Gelişmişlik ağırlıklı olarak bir ekonomik kavram olmakla beraber “İnsani Gelişme” kavramı da birçok şekilde önümüze çıkmaktadır.
 
Ekonomide gelişmişlik kavramı daha çok kişilerin geliri/ülkelerin GSMH seviyesi/ülkelerin kalkınmışlık seviyesi gibi rakamsal değerleri ifade etmekle beraber bunun yanı sıra “…ülkenin yapısallarını tamamlayıp tamamlamamasına göre gelişmişlik, az gelişmişlik veya gelişmektelik ayrımı yapabiliriz... Nedir yapısallar eğitim, sağlık, sosyal güvenlik, alt yapı ve teknolojidir…” diyen görüşler de vardır (1)
 
Gelişmiş ülke, bazı kriterlere göre yüksek düzeyde gelişme göstermiş ülkeler için kullanılan bir terimdir. Hangi kriterlerin kullanılacağı ve hangi ülkelerin gelişmiş olarak tanımlanması gerektiği büyük bir tartışma konusu olmaya devam etmektedir. Ekonomik kriterler genel olarak değerlendirmelerde baskın olmaktadır. Bu kriterlerin en çok kullanılanları biri kişi başına düşen milli gelirdir; yüksek millî gelire sahip ülkeler gelişmiş ülke olarak tanımlanmaktadır. Diğer bir ekonomik kriter sanayileşme düzeyidir; sanayi sektörünün egemen olduğu ekonomiler gelişmiş sayılmaktadır.
 
Günümüzde başka bir kriter, ekonomik ölçümü, millî geliri, eğitim ve sağlık düzeyini kombine eden “İnsani Gelişme Endeksi” daha egemen olmuştur. Bu kritere göre yüksek insani gelişmişlik endeksine sahip ülkeler daha gelişmiştir. Ama her kriterde olduğu gibi bu kriterde de anomaliler bulunmaktadır.
 
Bu kriterlere uymayan ülkeler genel olarak “gelişmekte olan ülke” olarak sınıflandırılmaktadır. (2)
 
İnsani Gelişme Göstergesi (Human Development Index, HDI), Dünya'daki ülkeler için yaşam uzunluğu, okur yazar oranı, eğitim ve yaşam düzeyi doğrultusunda hazırlanan bir ölçüdür.
 
İnsani gelişme, 1990’lı yıllarda kalkınma literatüründe çok sık olarak kullanılmaya başlanmıştır. Böylece o yıllardan itibaren ülkelerin kalkınmışlık göstergelerinin boyutları da değişmiştir. İnsani gelişme kavramını ilk olarak kullanan UNDP’dir. Bu kuruluş, 1990 yılından itibaren her yıl İGR yayınlamaktadır. (3)
 
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tarafından hazırlanan İnsani Gelişme Endeksi 2015 raporuna göre Norveç birinci sırada yer alıyor. Türkiye ise 72. sırada bulunuyor.
İnsani Gelişme Endeksi yaşam süresinin uzunluğu, yetişkin okur yazar oranı, okullara kayıtlı öğrenci sayısı ve gayri safi yurtiçi hasıla dağılımı gibi eğitim, sağlık ve gelir dağılımıyla ilgili temel ölçütler dikkate alınarak hesaplanıyor.
İnsani Gelişne Endeksi 2015 sıralamasına göre ilk 5 ülke arasında Norveç, Avustralya, İsviçre, Danimarka ve Hollanda yer alıyor. En son sıradaki 5 ülke ise Burundi, Çad, Eritre, Orta Afrika ve Nijer. (4)
 
 
Tablo: Dünyada İnsani Gelişme Endeksi (İGE) (2015)
 
İGE Sırası
HDI Rank
Ülke
Country
Puanı
Value
1
Norveç
0,944
2
Avustralya
0,935
3
İsviçre
0,930
4
Danimarka
0,923
5
Hollanda
0,922
6
Almanya
0,916
6
İrlanda
0,916
8
Amerika Birleşik Devletleri
0,915
9
Yeni Zelanda
0,913
10
Kanada
0,913
 
Bir başka yazıda da Türkiye’nin değişik yönlerden “İnsani Gelişmişlik Endeksi” ‘nde aldığı yerleri konu edeceğiz!
 
 
(3) http://www.acarindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423937298.pdf  İNSANİ GELİŞME KAVRAMI VE SAĞLIKLI YAŞAM HAKKI Yrd.Doç.Dr. Güler GÜNSOY, Anadolu Üniversitesi Yunus Emre Kampüsü İİBF İktisat Bölümü Öğretim Üyesi
YORUM EKLE