Ankara Putin'in gözyaşlarına aldanmamalıdır

Türkiye onun gözyaşlarını o zaman silebilir ki ....

"Türkiye'ye yeni üfiqlər aramaya geliyorum". Bunu Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin Türkiye'ye sefer öncesi dedi. Xatırladaq ki, Putin Aralık'ta 10 bakanın eşliğinde Rusya-Türkiye Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi V oturumunda katılmak için Türkiye'ye gidecek. Görüşmelerde iki ülke arasındaki 35 milyar dolarlık ticaret hacminin 2020 yılına kadar 100 milyar dolara ulaştırılması konusunda konuşulacak. Toplantıda ekonomi ve enerji alanlarında işbirliği tartışılacaktır. Ayrıca, Türkiye'den Rusya'ya meyve ve sebze ihracatı, Rusya'da oluşan kıtlığın giderilmesi ile ilgili görüşmeler yapılacak. Enerji alanında ise Akkuyu nükleer santralinde çalışmaların hızlandırılması perspektifleri incelenecek. Kaydedilir ki, ister Ankara, gerekse de Moskova ticaret hacmini 2020 yılına kadar 100 milyar dolara ulaştırmada ilginçtir. Putin ikametgahında yabancı büyükelçilerle görüşmesinde deyib ki, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile aramızda çok yakın diyalog mevcuttur: "Aralık ayında Türkiye'de düzenlenecek Üst Düzey İşbirliği Konseyi (ÜDİK) toplantısı için Ankara'ya geldiğinde ilişkilerimizin daha da geliştirilmesi için birlikte yeni ufuklar arayacağız".

Belirtelim ki, Rusya Türkiye'nin dış ticaretinde ikinci en önemli tərəfdaşdır.Türkiyə ise Rusya'nın dış ticaretinde yedinci sıradadır. 2012 yılında karşılıklı ürün hacminin değeri 34 milyar doların üzerinde olup. Cari yılda bu göstergelerde bazı azalmalar kayda alınıp. Buna sebep ise olumsuz küresel durumdur. Rusya'nın Türkiye'ye yatırdığı doğrudan yatırımın toplam hacmi 1,57 milyar dolar, Türkiye'nin Rusya'ya yatırdığı sermayenin hacmi ise 0,7 milyar dolar. Ülkeler arasında enerji alanındaki işbirliği dinamik gelişiyor. Rusya Türkiye'ye yakıtın stratejik ihracatçısı olarak kabul edilir. Öyle ki, Türkiye Rusya doğalgazının tüketim hacmine göre Almanya'dan sonra ikincidir. Bildirelim ki, gündemde bir takım umut verici projelerin hayata geçirilmesi var. Bu projeler bölgesel enerji təhlükəsizliyini- "Güney akım" gaz borusunun, Türkiye topraklarındaki ilk atom elektrik santralinin (AES) yapımını destekleyeceğiz. İki ülkenin insani alandaki işbirliğini da başarıyla gelişmektedir. Putin'in Türkiye'ye ziyareti konusunda kesin fikir olmasa da analistlerin çoğu bu yolculuğun her iki ülkenin çıkarlarına uygun olduğu kanaatindedirler. Öyle ki, Batı'nın Rusya'ya uyguladığı ekonomik yaptırımlar fonunda Kremlin Türkiye örneğinde kendisine yakın ortağı seçmesi tam doğal görünüyor. Keza Avrupa Birliği kapılarının bağlı olduğu Türkiye için de Rusya ile ekonomik ve siyasi ilişkilerin genişletilmesi uygun olarak kabul edilir. Bu nedenle Putin ve Erdoğan hakimiyyetlerinin 2020 yılına kadar Rusya ile Türkiye arasında ticaret hacminin 100 milyar dolara iletilmesine çalışması anlaşılabilir. Rusya'nın Ukrayna'yı işgal etmesi ve Batı'nın ağır yaptırımları ile yüzleşmesi Kremlin Türkiye'ye semt alması zorunda bırakıp. Rusya NATO üyesi olan Türkiye ile yaklaşmak niyetinde. Kremlin çıkmaza düşüp, onun tadına ise Batı'nın arzulamadığı Türkiye ve ABD ile yüz yüze kalabilecek Çin yetişir. Putin iyi anlıyor ki, Avrupa Türkiye'yi kendi yanında görmek istemiyor ve her vəhclə resmi Ankara'yı şantaj yapmaktadır. Ona göre de Putin Türkiye ile gücünü birleştirip bu ağır duruma katlanmak amacındadır. Ona göre de Putin Türkiye ziyareti öncesi rahatlatıcı fikirler söylüyor. Rusya ile Türkiye'nin yakınlaşması Kafkasya ve Ortadoğu bölgelerinde istikrara büyük katkı sağlayacağı kuşkusuzdur. Bu ise her iki bölgeye Batı'nın etkisini minimuma indirecek. Askeri yönden de Rusya ile işbirliği Türkiye'ye sarfetmelidir. Dünyanın en büyük nükleer arsenalına sahip Rusya ile işbirliği Türkiye'nin de gelecekte nükleer ülkesine dönüşmesini hızlandırabilir. İşte Putin'in Aralık ayında büyük bir heyetle Türkiye'ye ziyareti kapsamında Akkuyu Atom Elektrik Stansiyasının inşa çalışmalarının hızlandırılması meseleleri de görüşülecek. Ama Putin'e tam güvenmek de olmaz.

Putin'in Gürcistan'dan sonra Ukrayna'yı işgal etmesi, ayrıca Güney Kafkasya dahil BDT mekanı diğer cumhuriyetler kapsamında çatışma ocaklarını elinde bulundurması imparatorluğu kurtarmak niyetinden haber verir. Putin Türkiye'yi SSCB'nin restorasyonu yönelen Gümrük Birliği ve Ekonomik Bölgesi projesinde de görmek arzusundadır. Xatırlayırsızsa, Rusya Devlet Başkanı'nın sözcüsü Dmitri Peskov söyledi, eğer Türkiye Gümrük Birliği'ne dahil olmak isterse, Rusya bundan memnun olur: "Gümrük Birliği ve Ekonomik Zona herkes için açıktır. Geçerli durumda Rusya, Belarus ve Kazakistan bu birliği geliştiriyorlar. Eğer Türkiye de buraya katılmak isterse bu, Rusya tarafından sevinçle karşılanır ".

Rusya'nın dara günde Türkiye'ye yönelmesi, sonuçta resmi Ankara ile Kremlin arasında ilişkilerin güçlendirilmesi Dağlık Karabağ sorununun çözümüne ve Türkiye-Ermenistan sınırlarının kapalı kalması məsələsniə nasıl etkileyebilir? Kremlin bu gibi konularda şeffaflık gösterebilir mi, yoksa Türkiye ile de siyasi oyun götürüyor?

"The Econimist" e göre, Türkiye'nin Ermenistan ile barışmasına Rusya da engel olabilir. Öyle ki, Ermenistan Rusya'nın askeri veritabanlarından sahip olduğu, NATO üyesi Türkiye ile kara sınırlarına sahip tek müttefiki. "Türkiye ile ilişkilerin normalleşmesi sayesinde Ermenistan yüzünü Batı'ya dönüştürebilir ve Rusya'dan tedricen uzaklaşabilir. Kremlin'e yakın Rusyalı uzman Sergey Markov söyledi, Türkiye Karabağ sorununa ilişkin Azerbaycan'la Ermenistan arasında imzalanacak barış anlaşmasının qarantı rolünde konuşan ülkelerden biri olabilir.

Kremlin'e yakın Rusyalı uzman SergeyMarkov konuşma yaptı. Çünkü 2 Kasım Moskova'da Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya cumhurbaşkanları arasında imzalanan ortak bildiride "hukuki açıdan zorlayıcı uluslararası garantiler" den söz ediyoruz. Bu ise o demektir ki, Karabağ çözümüne dair gelecek siyasi anlaşma sadece Ermenistan ve Azerbaycan tarafından imzalanmayacaq. Ihtilaf tarafları ile birlikte bu belgeye hem de uluslararası hukukun diğer konuları da imza atacak: "Sohbet öncelikle Rusya'dan gidiyor. Yani Rusya gelecek anlaşmanın uluslararası qarantı rolünü oynayabilir. Bu anlaşmaya Rusya ile birlikte olabilsin Türkiye, ya da Avrupa Birliği, AGİT, BM ve diğerleri imza atabilir ". Belirtelim ki, Rusya önceden Azerbaycan'la Ermenistan arasında anlaşmanın güvencesi olmak istediğini defalarca belirtti. Bu demektir ki, Rusya barış anlaşmasından sonra çatışma bölgesinde yerleştirilecek barış kuvvetlere komuta etmek ve onun bünyesinde çoxminli kuvvetlerini yerleştirmek marağındadır. Sohbet Rusya'nın 10-15 binlik askeri güçlerinin Dağlık Karabağ etrafındaki bölgede yerleştirilmesinden gidiyor. Fakat Rusya barış güçlerinin içinde diğer ülkelerin, örneğin, bazı Avrupa ülkelerinin kuvvetlerinin olmasına da razıdır. Böyle olan tarzda Azerbaycan haklı olarak Türkiye'nin de barış operasyonlarına katılımı ve Karabağ'a dair anlaşmanın qarantı rolünde çıkış yapması meselesini koyabilir. Aksi halde mümkün barış anlaşmasının güvencesi olarak ancak Ermenistan'ın yakın askeri müttefiki Rusya konuşma yapmış olurdu. Uzman onu da deyib ki, Moskova deklarasyonu Güney Kafkasya'da kalan yabancı oyuncuların, özellikle ABD'nin manevra imkanını hayli daraltmış olur: "Bir daha söyleyeyim ki, Moskova deklarasyonu çerçevesinde taraflar birbirine karşı güçten kullanmama yükümlülüğü aldılar".

Rusya'nın Karabağ sorununda güncel etkinlik dönemi Rusya-Türkiye ilişkilerinde canlanma ile örtüşmektedir. S.Markova göre, bu, rastgele değil. Onun fikrince, Türkiye'nin mevcut politikaları tüm bölgenin geleceği için olumlu bir etkiye sahip olabilir: "Şimdiye kadar Ankara'nın dış politikasında iki temel öncelik vardı: ABD ve Avrupa Birliği. Gördüğümüz gibi, ABTürkiyəni sıralarına kabul etmeye telesmir, ABD ise Türkiye'ye sorunlar yaratır. Rusya oluşmuş durumdan yararlanarak Türkiye ile ilişkilerini intensivləşdirməlidir. Rusya ve Türkiye Ukrayna, Moldova, Kafkasya ve Orta Asya ülkelerinin de katılabileceği genel ekonomik mekanın oluşturulmasında önemli rol oynayabilir ".

Yukarıda ettik ki, tüm durumlarda Rusya hep dostlarını meydanlarda yalnız bırakmak. Ulusal ve emperyalist çıkarları uğruna. Türkiye Rusya'nın yakarışlarına, Putin'in gözyaşlarına aldanmamalıdır. Resmi Ankara Putin'in gözyaşlarını bir şartla silebilir ki, Karabağ sorunu adil çözümünü bulsun ve Rusya türk dünyasına düşman kesilen Ermenileri təlimatlandırmasını durdursun.

*********************************************

Ankara Putinin göz yaşlarına aldanmamalıdır

Türkiyə onun göz yaşlarını o zaman silə bilər ki….

“Türkiyəyə yeni üfiqlər axtarmağa gəlirəm”.

Bunu Rusiya prezidenti Vladimir Putin Türkiyəyə səfər öncəsi deyib. Xatırladaq ki, Putin dekabrda 10 nazirin müşayiəti ilə Rusiya-Türkiyə Yüksək Səviyyəli Əməkdaşlıq Şurasının V-ci iclasında iştirak etmək üçün Türkiyəyə gedəcək. Görüşlərdə iki ölkə arasındakı 35 milyard dollarlıq ticarət həcminin 2020-ci ilə qədər 100 milyard dollara çatdırılması barədə danışılacaq. Toplantıda iqtisadiyyat və enerji sahələrində əməkdaşlıq müzakirə olunacaq. Bundan başqa, Türkiyədən Rusiyaya meyvə və tərəvəz ixracı, Rusiyada yaranan qıtlığın aradan qaldırılması ilə bağlı danışıqlar aparılacaq. Enerji sahəsində isə Ağquyu nüvə stansiyasında işlərin sürətləndirilməsi perspektivləri araşdırılacaq. Qeyd olunur ki, istər Ankara, istərsə də Moskva ticarət həcmini 2020-ci ilə qədər 100 milyard dollara çatdırmaqda maraqlıdır. Putin iqamətgahında xarici səfirlərlə görüşündə deyib ki, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan ilə aramızda çox yaxın dialoq mövcuddur: “Dekabr ayında Türkiyədə keçiriləcək Üst Səviyyə Əməkdaşlıq Şurası (ÜDİK) konfransı üçün Ankaraya gələndə əlaqələrimizin daha da inkişaf etdirilməsi üçün birlikdə yeni üfiqlər arayacağıq". Qeyd edək ki, Rusiya Türkiyənin xarici ticarətində ikinci ən mühüm tərəfdaşdır.Türkiyə isə Rusiyanın xarici ticarətində yeddinci yeri tutur. 2012-ci ildə qarşılıqlı məhsul dövriyyəsinin dəyəri 34 milyard dollardan artıq olub. Cari ildə bu göstəricilərdə bəzi azalmalar qeydə alınıb. Buna səbəb isə mənfi qlobal vəziyyətdir. Rusiyanın Türkiyəyə yatırdığı birbaşa sərmayənin ümumi həcmi 1,57 milyard dollar, Türkiyənin Rusiyaya yatırdığı sərmayənin həcmi isə 0,7 milyard dollar təşkil edir. Ölkələr arasında energetika sahəsindəki əməkdaşlıq dinamik inkişaf edir. Rusiya Türkiyəyə yanacağın strateji ixracatçısı hesab olunur. Belə ki, Türkiyə Rusiya təbii qazının istehlak həcminə görə Almaniyadan sonra ikincidir. Bildirək ki, gündəmdə bir sıra perspektivli layihələrin həyata keçirilməsi var.

Bu layihələr regional enerji təhlükəsizliyini– “Cənubi axın” qaz borusunun, Türkiyə ərazisindəki ilk atom-elektrik stansiyasının (AES) tikintisini möhkəmləndirəcək. İki ölkənin humanitar sahədəki əməkdaşlığı da uğurla inkişaf edir. Putinin Türkiyəyə səfəri barədə birmənalı fikir olmasa da analitiklərin əksəriyyəti bu səfərin hər iki ölkənin maraqlarına uyğun olduğu qənaətindədirlər. Belə ki, Qərbin Rusiyaya tətbiq etdiyi iqtisadi sanksiyalar fonunda Kremlin Türkiyə timsalında özünə yaxın tərəfdaş seçməsi tam təbii görünür. Eləcə də Avropa Birliyinin qapılarının bağlı olduğu Türkiyə üçün də Rusiya ilə iqtisadi və siyasi əlaqələrin genişləndirilməsi sərfəli hesab olunur. Bu səbəbdən də Putin və Ərdoğan hakimiyyətlərinin 2020-ci ilə qədər Rusiya ilə Türkiyə arasında ticarət həcminin 100 milyard dollara çatdırılmasına çalışması başa düşüləndir. Rusiyanın Ukraynanı işğal etməsi və Qərbin ağır sanksiyaları ilə üzləşməsi Kremlin Türkiyəyə səmt götürməsi məcburiyyətində qoyub. Rusiya NATO üzvü olan Türkiyə ilə yaxınlaşmaq niyyətindədir. Kreml çıxılmaz vəziyyətə düşüb, onun dadına isə Qərbin arzulamadığı Türkiyə və ABŞ-la üz-üzə qala biləcək Çin yetişə bilər. Putin yaxşı anlayır ki, Avropa Türkiyəni öz yanında görmək istəmir və hər vəhclə rəsmi Ankaranı şantaj etməkdədir. Ona görə də Putin Türkiyə ilə gücünü birləşdirib bu ağır vəziyyətə dözmək məqsədindədir. Ona görə də Putin Türkiyə səfəri öncəsi təsəlliverici fikirlər söyləyir. Rusiya ilə Türkiyənin yaxınlaşması Qafqaz və Yaxın Şərq bölgələrində sabitliyə böyük təkan verəcəyi şübhəsizdir. Bu isə hər iki bölgəyə Qərbin təsirini minimuma endirəcək.

Hərbi cəhətdən də Rusiya ilə əməkdaşlıq Türkiyəyə sərf etməlidir. Dünyanın ən böyük nüvə arsenalına malik Rusiya ilə əməkdaşlıq Türkiyənin də gələcəkdə nüvə ölkəsinə çevrilməsini sürətləndirə bilər. Elə Putinin dekabr ayında böyük nümayəndə heyəti ilə Türkiyəyə səfəri çərçivəsində Akkuyu Atom Elektrik Stansiyasının tikilməsi işlərinin sürətləndirilməsi məsələləri də müzakirə ediləcək. Amma Putinə tam etibar etmək də olmaz. Putinin Gürcüstandan sonra Ukraynanı işğal etməsi, həmçinin Cənubi Qafqaz daxil olmaqla MDB məkanı digər respublikalar daxilində münaqişə ocaqlarını əlində saxlaması imperiyanı bərpa etmək niyyətindən xəbər verir. Putin Türkiyəni SSRİ-nin bərpasına yönələn Gömrük Birliyi və İqtisadi Zonası layihəsində də görmək arzusundadır. Xatırlayırsızsa, Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov bildirib ki, əgər Türkiyə Gömrük Birliyinə daxil olmaq istəsə, Rusiya bundan məmnun olar: “Gömrük Birliyi və İqtisadi Zona hər kəs üçün açıqdır. Hazırki vəziyyətdə Rusiya, Belorus və Qazaxıstan bu birliyi inkişaf etdirirlər. Əgər Türkiyə də bura qoşulmaq istəsə bu, Rusiya tərəfindən sevinclə qarşılanar".

Rusiyanın dara düşdüyü gündə Türkiyəyə üz tutması, nəticədə rəsmi Ankara ilə Kreml arasında münasibətlərin möhkəmləndirilməsi Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə və Türkiyə-Ermənistan sərhədlərinin bağlı qalması məsələsniə necə təsir göstərə bilər? Kreml bu kimi məsələlərdə şəffaflıq nümayiş etdirə biləcəkmi, yoxsa Türkiyə ilə də siyasi oyun aparır?

“The Econimist”ə görə, Türkiyənin Ermənistanla barışmasına Rusiya da əngəl ola bilər. Belə ki, Ermənistan Rusiyanın hərbi bazalara malik olduğu, NATO üzvü Türkiyə ilə quru sərhədlərinə malik tək müttəfiqidir. “Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşması sayəsində Ermənistan üzünü Qərbə çevirə və Rusiyadan tədricən uzaqlaşa bilər. Kremlə yaxın rusiyalı politoloq Sergey Markov bildirib ki, Türkiyə Qarabağ münaqişəsinə dair Azərbaycanla Ermənistan arasında imzalanacaq sülh razılaşmasının qarantı rolunda çıxış edən ölkələrdən biri ola bilər. Kremlə yaxın rusiyalı politoloq SergeyMarkov çıxış edib. Axı noyabrın 2-də Moskvada Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya prezidentləri arasında imzalanmış birgə bəyannamədə “hüquqi baxımdan məcburedici beynəlxalq zəmanətlər”dən söhbət gedir. Bu isə o deməkdir ki, Qarabağ nizamlanmasına dair gələcək siyasi saziş təkcə Ermənistan və Azərbaycan tərəfindən imzalanmayacaq. Münaqişə tərəfləri ilə yanaşı bu sənədə eləcə də beynəlxalq hüququn digər subyektləri də imza atacaq: “Söhbət ilk növbədə Rusiyadan gedir. Yəni Rusiya gələcək sazişin beynəlxalq qarantı rolunu oynaya bilər.

Bu sazişə Rusiya ilə yanaşı ola bilsin Türkiyə, yaxud da Avropa Birliyi, ATƏT, BMT və digərləri imza ata bilər”. Qeyd edək ki, Rusiya əvvəldən Azərbaycanla Ermənistan arasında razılaşmanın qarantı olmaq istədiyini dəfələrlə ifadə edib. Bu o deməkdir ki, Rusiya sülh razılaşmasından sonra münaqişə bölgəsində yerləşdiriləcək sülhməramlı qüvvələrə komandanlıq etmək və onun tərkibində çoxminli qüvvələrini yerləşdirmək marağındadır. Söhbət Rusiyanın 10-15 minlik hərbi qüvvələrinin Dağlıq Qarabağ ətrafındakı bölgədə yerləşdirilməsindən gedir. Lakin Rusiya sülhməramlı qüvvələrin tərkibində digər ölkələrin, məsələn, bəzi Avropa ölkələrinin qüvvələrinin olmasına da razıdır. Belə olan tərzdə Azərbaycan haqlı olaraq Türkiyənin də sülhməramlı əməliyyatlarda iştirakı və Qarabağa dair anlaşmanın qarantı rolunda çıxış etməsi məsələsini qoya bilər. Əks halda mümkün sülh razılaşmasının qarantı olaraq ancaq Ermənistanın yaxın hərbi müttəfiqi Rusiya çıxış etmiş olardı. Ekspert onu da deyib ki, Moskva bəyannaməsi Cənubi Qafqazda qalan xarici oyunçuların, xüsusən ABŞ-ın manevr imkanını xeyli daraltmış olur: “Bir daha deyim ki, Moskva bəyannaməsi çərçivəsində tərəflər bir-birinə qarşı gücdən istifadə etməmək öhdəliyi götürdülər”. Rusiyanın Qarabağ münaqişəsində hazırkı fəallıq dövrü Rusiya-Türkiyə əlaqələrində canlanma ilə üst-üstə düşür. S.Markova görə, bu, təsadüfi deyil. Onun fikrincə, Türkiyənin hazırkı siyasəti bütün regionun gələcəyi üçün müsbət təsirə malik ola bilər: “İndiyə qədər Ankaranın xarici siyasətində iki əsas prioritet var idi: ABŞ və Avropa Birliyi. Gördüyümüz kimi, ABTürkiyəni sıralarına qəbul etməyə tələsmir, ABŞ isə Türkiyəyə problemlər yaradır. Rusiya yaranmış vəziyyətdən istifadə edib Türkiyə ilə əlaqələrini intensivləşdirməlidir. Rusiya və Türkiyə Ukrayna, Moldova, Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrinin də qatıla biləcəyi ümumi iqtisadi məkanın yaradılmasında aparıcı rol oynaya bilər”.

Yuxarıda qeyd etdik ki, bütün hallarda Rusiya həmişə dostlarını meydanlarda tək qoyub. Milli və imperialist maraqları naminə. Türkiyə Rusiyanın yalvarışlarına, Putinin göz yaşlarına aldanmamalıdır. Rəsmi Ankara Putinin göz yaşlarını bir şərtlə silə bilər ki, Qarabağ münaqişəsi ədalətli həllini tapsın və Rusiya türk dünyasına düşmən kəsilən erməniləri təlimatlandırmasını dayandırsın.

YORUM EKLE